Η παρέμβαση του Mohammed bin Salman αντανακλά μια βαθύτερη μεταβολή της στρατηγικής της Σαουδικής Αραβίας, η οποία τα τελευταία χρόνια επιχειρεί να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία και να περιορίσει την απόλυτη εξάρτησή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες
Ο πρωθυπουργός και διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου Mohammed bin Salman (MBS) φέρεται να κάλεσε τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Donald Trump να αποφύγει μια μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν, ζητώντας την αποκλιμάκωση της κρίσης.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, το οποίο επικαλείται δύο Αμερικανούς αξιωματούχους και μία ακόμη πηγή με γνώση της συνομιλίας, ο MBS εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για τα αμερικανικά σχέδια που φέρονται να περιλαμβάνουν πλήγματα κατά ενεργειακών υποδομών του Ιράν.
Οι πληροφορίες αυτές έρχονται τη στιγμή που η Ουάσιγκτον εξετάζει διάφορα στρατιωτικά σενάρια, ενώ η Τεχεράνη συνεχίζει να αντιστέκεται στις αμερικανικές πιέσεις και να προειδοποιεί ότι θα απαντήσει δυναμικά σε οποιαδήποτε νέα επίθεση.
Μέχρι στιγμής, ο Donald Trump δεν έχει δώσει την τελική εντολή για τις επιχειρήσεις, ωστόσο το ενδεχόμενο να στοχοποιηθούν διυλιστήρια, σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και άλλες ενεργειακές εγκαταστάσεις προκαλεί ανησυχία για μια ακόμη μεγαλύτερη κλιμάκωση της σύγκρουσης.
Το Ριάντ ζητά διευκρινίσεις από την Ουάσιγκτον
Σύμφωνα με το Axios, η σαουδαραβική ηγεσία ζήτησε από την αμερικανική κυβέρνηση να αποσαφηνίσει τις προθέσεις της.
«Οι Σαουδάραβες εξέφρασαν την ανησυχία τους και ζήτησαν σαφή εικόνα για το σχέδιο δράσης», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος στο Axios.
Δεύτερη πηγή ανέφερε ότι ο Mohammed bin Salman κάλεσε προσωπικά τον Donald Trump να αποφύγει την περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση και να μην προχωρήσει στα σχεδιαζόμενα πλήγματα.
Η Τεχεράνη προειδοποιεί για αποφασιστική απάντηση
Οι διπλωματικές επαφές πραγματοποιούνται ενώ η Τεχεράνη διαμηνύει ότι οποιαδήποτε νέα αμερικανική ή ισραηλινή επίθεση θα αντιμετωπιστεί με άμεση στρατιωτική απάντηση.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Abbas Araghchi ενημέρωσε τον Σαουδάραβα ομόλογό του ότι η χώρα του είναι έτοιμη να υπερασπιστεί την κυριαρχία, την εδαφική της ακεραιότητα και την εθνική της ασφάλεια.
Παράλληλα προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ, καθώς και οποιαδήποτε συνεργασία περιφερειακών κρατών σε τέτοιες επιχειρήσεις, θα προκαλέσει «αποφασιστική και αναλογική απάντηση» από τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Η δήλωση έγινε στο πλαίσιο τηλεφωνικής επικοινωνίας των δύο υπουργών, καθώς αυξάνονται οι φόβοι για νέα αμερικανικά πλήγματα.
Ο Abbas Araghchi είχε επίσης συνομιλίες με Τούρκους και Πακιστανούς αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων και ο αρχηγός του στρατού του Πακιστάν Field Marshal Asim Munir, ο οποίος συμμετέχει σε προσπάθειες διαμεσολάβησης μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.
Η απάντηση δεν θα περιοριστεί στον Περσικό Κόλπο
Την ίδια στιγμή, ο εκπρόσωπος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής του ιρανικού κοινοβουλίου Ebrahim Rezaei προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε απάντηση της Τεχεράνης δεν θα περιοριστεί γεωγραφικά στον Περσικό Κόλπο.
«Η απάντησή μας σε οποιαδήποτε εχθρική επίθεση δεν θα περιοριστεί στην περιοχή του Περσικού Κόλπου», ανέφερε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, προσθέτοντας ότι το Ιράν θα πλήξει «κάθε εχθρική βάση και κάθε σημείο από όπου θα προέλθει η επίθεση».
Οι δηλώσεις αυτές ακολούθησαν δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ εξετάζουν το ενδεχόμενο επιθέσεων κατά ιρανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και διυλιστηρίων.
Σύμφωνα με το CBS News, εάν εγκριθεί μια τέτοια επιχείρηση, θα πρόκειται για μία από τις σοβαρότερες κλιμακώσεις της σύγκρουσης μέχρι σήμερα. Μάλιστα, Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρονται να εξετάζουν το ενδεχόμενο τα πλήγματα να πραγματοποιηθούν πριν από το άνοιγμα των διεθνών χρηματοπιστωτικών αγορών, προκειμένου να περιοριστούν οι οικονομικές αναταράξεις.
Γιατί το Ριάντ πιέζει για αποκλιμάκωση
Πέρα από τη γεωπολιτική διάσταση, η στάση του Mohammed bin Salman συνδέεται άμεσα με τα τεράστια οικονομικά συμφέροντα που διακυβεύονται σε μια γενικευμένη σύγκρουση με το Ιράν και τη μόχλευση που έχει στις αγορές των ΗΠΑ μέσω του πετροδολαρίου και της κατοχής αμερικανικών assets
Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο ενός πρωτοφανούς επενδυτικού προγράμματος.
Το σχέδιο Vision 2030 προβλέπει επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε υποδομές, τεχνολογία, τουρισμό, βιομηχανία, τεχνητή νοημοσύνη και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Για να επιτύχει, το βασίλειο χρειάζεται ένα περιβάλλον σταθερότητας, χαμηλού γεωπολιτικού κινδύνου και ασφαλών θαλάσσιων εμπορικών οδών.
Παράλληλα, οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ Ριάντ και Ουάσιγκτον παραμένουν εξαιρετικά ισχυρές.
Η Σαουδική Αραβία εξακολουθεί να κατέχει σημαντικές τοποθετήσεις σε αμερικανικούς κρατικούς τίτλους και άλλα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, ενώ τα σαουδαραβικά επενδυτικά κεφάλαια διατηρούν σημαντική παρουσία στην αμερικανική οικονομία.
Τα τελευταία χρόνια, το Public Investment Fund (PIF) της Σαουδικής Αραβίας έχει επεκτείνει σημαντικά τις επενδύσεις του στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ παράλληλα έχουν ανακοινωθεί επενδυτικές δεσμεύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα κέντρα δεδομένων, η αεροδιαστημική βιομηχανία, οι ημιαγωγοί, οι υποδομές και η άμυνα. Παράλληλα, οι δύο χώρες συνεχίζουν να συνεργάζονται σε μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα και πρόσφατα προχώρησαν και σε συμφωνία για την ανάπτυξη του σαουδαραβικού πολιτικού πυρηνικού προγράμματος με αμερικανική τεχνολογία.
Ακριβώς γι' αυτό, ένας γενικευμένος πόλεμος στον Περσικό Κόλπο θα είχε σοβαρό οικονομικό κόστος και για τις δύο πλευρές. Θα απειλούσε τις επενδύσεις, θα εκτόξευε τις τιμές της ενέργειας, θα επιβάρυνε τις διεθνείς αγορές και θα δημιουργούσε αβεβαιότητα για τα μεγάλα αναπτυξιακά σχέδια του Ριάντ.
H απαξίωση της αμερικανικής ομπρέλας ασφαλείας
Την ίδια στιγμή όμως, η Σαουδική Αραβία ακολουθεί μια ολοένα πιο πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.
Η συνεργασία της με τη Ρωσία στο πλαίσιο του OPEC+ έχει εξελιχθεί σε βασικό εργαλείο συντονισμού της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου, καθώς οι δύο μεγαλύτεροι εξαγωγείς επηρεάζουν από κοινού την παραγωγή και τις διεθνείς τιμές.
Παράλληλα, η Κίνα έχει αναδειχθεί στον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Σαουδικής Αραβίας. Οι κινεζικές επενδύσεις επεκτείνονται σε λιμάνια, βιομηχανικές ζώνες, τηλεπικοινωνίες, ψηφιακές υποδομές και έργα του Vision 2030, ενώ το Πεκίνο διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο και στην επαναπροσέγγιση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι διαφορετική από εκείνη της προηγούμενης δεκαετίας. Το Ριάντ δεν επιδιώκει να αντικαταστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες με τη Ρωσία ή την Κίνα, αλλά να ισορροπήσει ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις, διατηρώντας ταυτόχρονα ανοικτούς οικονομικούς και πολιτικούς διαύλους με όλες.
Αυτό εξηγεί και την παρέμβαση του Mohammed bin Salman προς τον Donald Trump.
Η έκκληση για αυτοσυγκράτηση δεν υπαγορεύεται μόνο από φόβους για την περιφερειακή ασφάλεια, αλλά και από την ανάγκη προστασίας ενός τεράστιου πλέγματος επενδύσεων, εμπορικών σχέσεων και χρηματοπιστωτικών συμφερόντων που θα κινδύνευαν από έναν πόλεμο μεγάλης κλίμακας.
Η στάση αυτή αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη στρατηγική μεταβολή.
Η Σαουδική Αραβία εξακολουθεί να θεωρεί τις Ηνωμένες Πολιτείες τον σημαντικότερο στρατιωτικό της εταίρο, ωστόσο δεν θεωρεί πλέον δεδομένο ότι η αμερικανική «ομπρέλα ασφαλείας» επαρκεί από μόνη της για να εγγυηθεί τη σταθερότητα του βασιλείου.Για τον λόγο αυτό επιδιώκει ένα πολυκεντρικό σύστημα ισορροπιών, όπου η ασφάλεια, η οικονομία και η διπλωματία θα στηρίζονται σε πολλαπλούς εταίρους και όχι αποκλειστικά στην Ουάσιγκτον.
Η στροφή της Σαουδικής Αραβίας σε Κίνα και Ρωσία
Η παρέμβαση του Mohammed bin Salman δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική πρωτοβουλία για την αποφυγή ενός ακόμη πολέμου στη Μέση Ανατολή. Αντανακλά μια βαθύτερη μεταβολή της στρατηγικής της Σαουδικής Αραβίας, η οποία τα τελευταία χρόνια επιχειρεί να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία και να περιορίσει την απόλυτη εξάρτησή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για περισσότερα από εβδομήντα χρόνια, η ασφάλεια του σαουδαραβικού βασιλείου στηριζόταν στη λεγόμενη «αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας».
Η Ουάσιγκτον εγγυόταν την προστασία της μοναρχίας και των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, ενώ το Ριάντ διασφάλιζε τη σταθερότητα της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου και τη διατήρηση του δολαρίου ως κυρίαρχου νομίσματος στις ενεργειακές συναλλαγές.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η σχέση αυτή έχει μεταβληθεί αισθητά.
Η αμερικανική αποχώρηση από το Αφγανιστάν, η περιορισμένη αντίδραση της Ουάσιγκτον στις επιθέσεις κατά των εγκαταστάσεων της Aramco το 2019, αλλά και η σταδιακή μετατόπιση του αμερικανικού στρατηγικού ενδιαφέροντος προς την Ασία έχουν δημιουργήσει σοβαρούς προβληματισμούς στο Ριάντ σχετικά με την αξιοπιστία της αμερικανικής προστασίας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Σαουδική Αραβία έχει υιοθετήσει μια πιο πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.
Η αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων με το Ιράν, με τη διαμεσολάβηση της Κίνας το 2023, αποτέλεσε σημείο καμπής.
Παράλληλα, το Ριάντ ενίσχυσε τη συνεργασία του με το Πεκίνο στους τομείς της ενέργειας, των επενδύσεων, της τεχνολογίας και των υποδομών, ενώ διατηρεί στενή συνεργασία με τη Ρωσία μέσω του σχήματος OPEC+, όπου οι δύο χώρες συντονίζουν την πετρελαϊκή τους πολιτική.
Η επιλογή αυτή δεν σημαίνει ότι η Σαουδική Αραβία εγκαταλείπει τη στρατηγική της σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντίθετα, επιδιώκει να ισορροπήσει μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, αποφεύγοντας να εξαρτάται αποκλειστικά από μία μόνο πλευρά.
Η στάση του Mohammed bin Salman απέναντι στην κρίση με το Ιράν αποτυπώνει αυτήν ακριβώς τη νέα στρατηγική.
Για το Ριάντ, μια γενικευμένη σύγκρουση θα έθετε σε κίνδυνο τις ενεργειακές εξαγωγές, το φιλόδοξο πρόγραμμα οικονομικού μετασχηματισμού Vision 2030, καθώς και τις τεράστιες ξένες επενδύσεις που επιδιώκει να προσελκύσει.
Ταυτόχρονα, η ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας αντιλαμβάνεται ότι η νέα διεθνής πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από έναν πολυπολικό ανταγωνισμό, στον οποίο η Κίνα εξελίσσεται στον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της χώρας, ενώ η Ρωσία παραμένει βασικός σύμμαχος στη διαχείριση της αγοράς πετρελαίου.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η παραδοσιακή αμερικανική «ασπίδα ασφαλείας» δεν θεωρείται πλέον επαρκής από μόνη της. Το Ριάντ επιδιώκει να δημιουργήσει ένα πιο ευέλικτο σύστημα ισορροπιών, στο οποίο θα διατηρεί σχέσεις συνεργασίας τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με το Πεκίνο και τη Μόσχα.
Η στάση αυτή αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη γεωπολιτική μεταβολή στη Μέση Ανατολή μετά τον Ψυχρό Πόλεμο: οι περιφερειακές δυνάμεις δεν επιλέγουν πλέον αποκλειστικά ένα στρατόπεδο, αλλά επιχειρούν να αξιοποιήσουν τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων προς όφελος των δικών τους εθνικών συμφερόντων.
www.bankingnews.gr
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, το οποίο επικαλείται δύο Αμερικανούς αξιωματούχους και μία ακόμη πηγή με γνώση της συνομιλίας, ο MBS εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για τα αμερικανικά σχέδια που φέρονται να περιλαμβάνουν πλήγματα κατά ενεργειακών υποδομών του Ιράν.
Οι πληροφορίες αυτές έρχονται τη στιγμή που η Ουάσιγκτον εξετάζει διάφορα στρατιωτικά σενάρια, ενώ η Τεχεράνη συνεχίζει να αντιστέκεται στις αμερικανικές πιέσεις και να προειδοποιεί ότι θα απαντήσει δυναμικά σε οποιαδήποτε νέα επίθεση.
Μέχρι στιγμής, ο Donald Trump δεν έχει δώσει την τελική εντολή για τις επιχειρήσεις, ωστόσο το ενδεχόμενο να στοχοποιηθούν διυλιστήρια, σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και άλλες ενεργειακές εγκαταστάσεις προκαλεί ανησυχία για μια ακόμη μεγαλύτερη κλιμάκωση της σύγκρουσης.
Το Ριάντ ζητά διευκρινίσεις από την Ουάσιγκτον
Σύμφωνα με το Axios, η σαουδαραβική ηγεσία ζήτησε από την αμερικανική κυβέρνηση να αποσαφηνίσει τις προθέσεις της.
«Οι Σαουδάραβες εξέφρασαν την ανησυχία τους και ζήτησαν σαφή εικόνα για το σχέδιο δράσης», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος στο Axios.
Δεύτερη πηγή ανέφερε ότι ο Mohammed bin Salman κάλεσε προσωπικά τον Donald Trump να αποφύγει την περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση και να μην προχωρήσει στα σχεδιαζόμενα πλήγματα.
Η Τεχεράνη προειδοποιεί για αποφασιστική απάντηση
Οι διπλωματικές επαφές πραγματοποιούνται ενώ η Τεχεράνη διαμηνύει ότι οποιαδήποτε νέα αμερικανική ή ισραηλινή επίθεση θα αντιμετωπιστεί με άμεση στρατιωτική απάντηση.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Abbas Araghchi ενημέρωσε τον Σαουδάραβα ομόλογό του ότι η χώρα του είναι έτοιμη να υπερασπιστεί την κυριαρχία, την εδαφική της ακεραιότητα και την εθνική της ασφάλεια.
Παράλληλα προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ, καθώς και οποιαδήποτε συνεργασία περιφερειακών κρατών σε τέτοιες επιχειρήσεις, θα προκαλέσει «αποφασιστική και αναλογική απάντηση» από τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Η δήλωση έγινε στο πλαίσιο τηλεφωνικής επικοινωνίας των δύο υπουργών, καθώς αυξάνονται οι φόβοι για νέα αμερικανικά πλήγματα.
Ο Abbas Araghchi είχε επίσης συνομιλίες με Τούρκους και Πακιστανούς αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων και ο αρχηγός του στρατού του Πακιστάν Field Marshal Asim Munir, ο οποίος συμμετέχει σε προσπάθειες διαμεσολάβησης μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.
Η απάντηση δεν θα περιοριστεί στον Περσικό Κόλπο
Την ίδια στιγμή, ο εκπρόσωπος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής του ιρανικού κοινοβουλίου Ebrahim Rezaei προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε απάντηση της Τεχεράνης δεν θα περιοριστεί γεωγραφικά στον Περσικό Κόλπο.
«Η απάντησή μας σε οποιαδήποτε εχθρική επίθεση δεν θα περιοριστεί στην περιοχή του Περσικού Κόλπου», ανέφερε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, προσθέτοντας ότι το Ιράν θα πλήξει «κάθε εχθρική βάση και κάθε σημείο από όπου θα προέλθει η επίθεση».
Οι δηλώσεις αυτές ακολούθησαν δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ εξετάζουν το ενδεχόμενο επιθέσεων κατά ιρανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και διυλιστηρίων.
Σύμφωνα με το CBS News, εάν εγκριθεί μια τέτοια επιχείρηση, θα πρόκειται για μία από τις σοβαρότερες κλιμακώσεις της σύγκρουσης μέχρι σήμερα. Μάλιστα, Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρονται να εξετάζουν το ενδεχόμενο τα πλήγματα να πραγματοποιηθούν πριν από το άνοιγμα των διεθνών χρηματοπιστωτικών αγορών, προκειμένου να περιοριστούν οι οικονομικές αναταράξεις.
Γιατί το Ριάντ πιέζει για αποκλιμάκωση
Πέρα από τη γεωπολιτική διάσταση, η στάση του Mohammed bin Salman συνδέεται άμεσα με τα τεράστια οικονομικά συμφέροντα που διακυβεύονται σε μια γενικευμένη σύγκρουση με το Ιράν και τη μόχλευση που έχει στις αγορές των ΗΠΑ μέσω του πετροδολαρίου και της κατοχής αμερικανικών assets
Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο ενός πρωτοφανούς επενδυτικού προγράμματος.
Το σχέδιο Vision 2030 προβλέπει επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε υποδομές, τεχνολογία, τουρισμό, βιομηχανία, τεχνητή νοημοσύνη και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Για να επιτύχει, το βασίλειο χρειάζεται ένα περιβάλλον σταθερότητας, χαμηλού γεωπολιτικού κινδύνου και ασφαλών θαλάσσιων εμπορικών οδών.
Παράλληλα, οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ Ριάντ και Ουάσιγκτον παραμένουν εξαιρετικά ισχυρές.
Η Σαουδική Αραβία εξακολουθεί να κατέχει σημαντικές τοποθετήσεις σε αμερικανικούς κρατικούς τίτλους και άλλα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, ενώ τα σαουδαραβικά επενδυτικά κεφάλαια διατηρούν σημαντική παρουσία στην αμερικανική οικονομία.
Τα τελευταία χρόνια, το Public Investment Fund (PIF) της Σαουδικής Αραβίας έχει επεκτείνει σημαντικά τις επενδύσεις του στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ παράλληλα έχουν ανακοινωθεί επενδυτικές δεσμεύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα κέντρα δεδομένων, η αεροδιαστημική βιομηχανία, οι ημιαγωγοί, οι υποδομές και η άμυνα. Παράλληλα, οι δύο χώρες συνεχίζουν να συνεργάζονται σε μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα και πρόσφατα προχώρησαν και σε συμφωνία για την ανάπτυξη του σαουδαραβικού πολιτικού πυρηνικού προγράμματος με αμερικανική τεχνολογία.
Ακριβώς γι' αυτό, ένας γενικευμένος πόλεμος στον Περσικό Κόλπο θα είχε σοβαρό οικονομικό κόστος και για τις δύο πλευρές. Θα απειλούσε τις επενδύσεις, θα εκτόξευε τις τιμές της ενέργειας, θα επιβάρυνε τις διεθνείς αγορές και θα δημιουργούσε αβεβαιότητα για τα μεγάλα αναπτυξιακά σχέδια του Ριάντ.
H απαξίωση της αμερικανικής ομπρέλας ασφαλείας
Την ίδια στιγμή όμως, η Σαουδική Αραβία ακολουθεί μια ολοένα πιο πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.
Η συνεργασία της με τη Ρωσία στο πλαίσιο του OPEC+ έχει εξελιχθεί σε βασικό εργαλείο συντονισμού της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου, καθώς οι δύο μεγαλύτεροι εξαγωγείς επηρεάζουν από κοινού την παραγωγή και τις διεθνείς τιμές.
Παράλληλα, η Κίνα έχει αναδειχθεί στον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Σαουδικής Αραβίας. Οι κινεζικές επενδύσεις επεκτείνονται σε λιμάνια, βιομηχανικές ζώνες, τηλεπικοινωνίες, ψηφιακές υποδομές και έργα του Vision 2030, ενώ το Πεκίνο διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο και στην επαναπροσέγγιση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι διαφορετική από εκείνη της προηγούμενης δεκαετίας. Το Ριάντ δεν επιδιώκει να αντικαταστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες με τη Ρωσία ή την Κίνα, αλλά να ισορροπήσει ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις, διατηρώντας ταυτόχρονα ανοικτούς οικονομικούς και πολιτικούς διαύλους με όλες.
Αυτό εξηγεί και την παρέμβαση του Mohammed bin Salman προς τον Donald Trump.
Η έκκληση για αυτοσυγκράτηση δεν υπαγορεύεται μόνο από φόβους για την περιφερειακή ασφάλεια, αλλά και από την ανάγκη προστασίας ενός τεράστιου πλέγματος επενδύσεων, εμπορικών σχέσεων και χρηματοπιστωτικών συμφερόντων που θα κινδύνευαν από έναν πόλεμο μεγάλης κλίμακας.
Η στάση αυτή αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη στρατηγική μεταβολή.
Η Σαουδική Αραβία εξακολουθεί να θεωρεί τις Ηνωμένες Πολιτείες τον σημαντικότερο στρατιωτικό της εταίρο, ωστόσο δεν θεωρεί πλέον δεδομένο ότι η αμερικανική «ομπρέλα ασφαλείας» επαρκεί από μόνη της για να εγγυηθεί τη σταθερότητα του βασιλείου.Για τον λόγο αυτό επιδιώκει ένα πολυκεντρικό σύστημα ισορροπιών, όπου η ασφάλεια, η οικονομία και η διπλωματία θα στηρίζονται σε πολλαπλούς εταίρους και όχι αποκλειστικά στην Ουάσιγκτον.
Η στροφή της Σαουδικής Αραβίας σε Κίνα και Ρωσία
Η παρέμβαση του Mohammed bin Salman δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική πρωτοβουλία για την αποφυγή ενός ακόμη πολέμου στη Μέση Ανατολή. Αντανακλά μια βαθύτερη μεταβολή της στρατηγικής της Σαουδικής Αραβίας, η οποία τα τελευταία χρόνια επιχειρεί να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία και να περιορίσει την απόλυτη εξάρτησή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για περισσότερα από εβδομήντα χρόνια, η ασφάλεια του σαουδαραβικού βασιλείου στηριζόταν στη λεγόμενη «αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας».
Η Ουάσιγκτον εγγυόταν την προστασία της μοναρχίας και των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, ενώ το Ριάντ διασφάλιζε τη σταθερότητα της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου και τη διατήρηση του δολαρίου ως κυρίαρχου νομίσματος στις ενεργειακές συναλλαγές.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η σχέση αυτή έχει μεταβληθεί αισθητά.
Η αμερικανική αποχώρηση από το Αφγανιστάν, η περιορισμένη αντίδραση της Ουάσιγκτον στις επιθέσεις κατά των εγκαταστάσεων της Aramco το 2019, αλλά και η σταδιακή μετατόπιση του αμερικανικού στρατηγικού ενδιαφέροντος προς την Ασία έχουν δημιουργήσει σοβαρούς προβληματισμούς στο Ριάντ σχετικά με την αξιοπιστία της αμερικανικής προστασίας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Σαουδική Αραβία έχει υιοθετήσει μια πιο πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.
Η αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων με το Ιράν, με τη διαμεσολάβηση της Κίνας το 2023, αποτέλεσε σημείο καμπής.
Παράλληλα, το Ριάντ ενίσχυσε τη συνεργασία του με το Πεκίνο στους τομείς της ενέργειας, των επενδύσεων, της τεχνολογίας και των υποδομών, ενώ διατηρεί στενή συνεργασία με τη Ρωσία μέσω του σχήματος OPEC+, όπου οι δύο χώρες συντονίζουν την πετρελαϊκή τους πολιτική.
Η επιλογή αυτή δεν σημαίνει ότι η Σαουδική Αραβία εγκαταλείπει τη στρατηγική της σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντίθετα, επιδιώκει να ισορροπήσει μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, αποφεύγοντας να εξαρτάται αποκλειστικά από μία μόνο πλευρά.
Η στάση του Mohammed bin Salman απέναντι στην κρίση με το Ιράν αποτυπώνει αυτήν ακριβώς τη νέα στρατηγική.
Για το Ριάντ, μια γενικευμένη σύγκρουση θα έθετε σε κίνδυνο τις ενεργειακές εξαγωγές, το φιλόδοξο πρόγραμμα οικονομικού μετασχηματισμού Vision 2030, καθώς και τις τεράστιες ξένες επενδύσεις που επιδιώκει να προσελκύσει.
Ταυτόχρονα, η ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας αντιλαμβάνεται ότι η νέα διεθνής πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από έναν πολυπολικό ανταγωνισμό, στον οποίο η Κίνα εξελίσσεται στον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της χώρας, ενώ η Ρωσία παραμένει βασικός σύμμαχος στη διαχείριση της αγοράς πετρελαίου.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η παραδοσιακή αμερικανική «ασπίδα ασφαλείας» δεν θεωρείται πλέον επαρκής από μόνη της. Το Ριάντ επιδιώκει να δημιουργήσει ένα πιο ευέλικτο σύστημα ισορροπιών, στο οποίο θα διατηρεί σχέσεις συνεργασίας τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με το Πεκίνο και τη Μόσχα.
Η στάση αυτή αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη γεωπολιτική μεταβολή στη Μέση Ανατολή μετά τον Ψυχρό Πόλεμο: οι περιφερειακές δυνάμεις δεν επιλέγουν πλέον αποκλειστικά ένα στρατόπεδο, αλλά επιχειρούν να αξιοποιήσουν τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων προς όφελος των δικών τους εθνικών συμφερόντων.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών