Η πρώτη επίσκεψη του Ρώσου προέδρου Vladimir Putin στο Iturup προκάλεσε οργή στην Ιαπωνία και μια νέα διπλωματική σύγκρουση με τη Ρωσία
Η επίσκεψη του Putin στο Iturup στις 13 Αυγούστου δεν ήταν μια συνηθισμένη περιοδεία στην ρωσική Άπω Ανατολή.
Ήταν μια κίνηση με έντονο πολιτικό και γεωπολιτικό συμβολισμό, η οποία έφερε ξανά στην επιφάνεια μία από τις τελευταίες ανοικτές εδαφικές διαφορές που κληροδότησε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος.
Ο Ρώσος πρόεδρος επισκέφθηκε μονάδα επεξεργασίας ψαριών, το νοσοκομείο του Kurilsk, σχολείο και συναντήθηκε με κατοίκους και με τον κυβερνήτη της περιφέρειας Sakhalin, Valery Limarenko.
Ήταν η πρώτη επίσκεψη του Putin στο συγκεκριμένο νησιωτικό σύμπλεγμα, αν και ο Dmitry Medvedev είχε γίνει ήδη από το 2010 ο πρώτος Ρώσος ηγέτης που επισκέφθηκε τις διαφιλονικούμενες νότιες Κουρίλες.
Για τη Μόσχα η εικόνα του Putin να περιοδεύει στο Iturup ως πρόεδρος της Ρωσίας είχε από μόνη της πολιτικό περιεχόμενο: η Ρωσία ασκεί διοίκηση στα νησιά και θεωρεί ότι η κυριαρχία της δεν αποτελεί αντικείμενο εξωτερικής έγκρισης.
Η αντίδραση της Ιαπωνίας ήταν άμεση.
Οργή στο Τόκιο
Η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Sanae Takaichi χαρακτήρισε την επίσκεψη «απολύτως απαράδεκτη», υποστηρίζοντας ότι πλήττει τα αισθήματα του ιαπωνικού λαού.
Το ιαπωνικό υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε παράλληλα την επίσημη θέση του Τόκιο ότι το Etorofu —όπως αποκαλεί η Ιαπωνία το Iturup— και οι υπόλοιπες λεγόμενες «Βόρειες Περιοχές» αποτελούν εγγενές τμήμα της ιαπωνικής επικράτειας βάσει της δικής του ερμηνείας των ιστορικών γεγονότων και του διεθνούς δικαίου.
Ο υπουργός Εξωτερικών Toshimitsu Motegi προχώρησε σε επίσημη διαμαρτυρία, ενώ ο Ρώσος πρεσβευτής Nikolai Nozdrev κλήθηκε εσπευσμένα στο ιαπωνικό υπουργείο Εξωτερικών.
Η αντίδραση αυτή, όμως, δεν άλλαξε ούτε κατά μία λέξη τη θέση της Μόσχας.
Η ρωσική πρεσβεία απέρριψε τη διαμαρτυρία, δηλώνοντας ότι οι νότιες Κουρίλες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της Ρωσίας και ότι οι μετακινήσεις του προέδρου μέσα σε περιοχές που η Μόσχα θεωρεί ρωσική επικράτεια αποτελούν κυρίαρχη απόφαση της ρωσικής ηγεσίας.
Με άλλα λόγια, το μήνυμα προς το Τόκιο ήταν εξαιρετικά απλό: η Ιαπωνία μπορεί να διαμαρτύρεται, αλλά η Μόσχα δεν αναγνωρίζει δικαίωμα τρίτου κράτους να αποφασίζει πού μπορεί να ταξιδεύει ο πρόεδρος της Ρωσίας.
Μια διαμάχη που κρατά από το 1945
Η σύγκρουση αφορά τέσσερα νησιά στο νότιο τμήμα των Κουρίλων: Iturup, Kunashir, Shikotan και Habomai.
Η Σοβιετική Ένωση κατέλαβε τα νησιά στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, μετά την είσοδό της στον πόλεμο εναντίον της Ιαπωνίας τον Αύγουστο του 1945.
Έκτοτε βρίσκονται υπό σοβιετική και στη συνέχεια ρωσική διοίκηση.
Η Ιαπωνία εξακολουθεί να τα διεκδικεί και τα χαρακτηρίζει «Βόρειες Περιοχές».
Η εδαφική αυτή διαφορά αποτελεί τον βασικό λόγο για τον οποίο η Ρωσία και η Ιαπωνία δεν έχουν υπογράψει μέχρι σήμερα πλήρη συνθήκη ειρήνης που να διευθετεί οριστικά τις εκκρεμότητες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι δύο πλευρές επομένως δεν διαφωνούν απλώς για μια ιστορική λεπτομέρεια.
Διαφωνούν για το ίδιο το αποτέλεσμα του πολέμου στην περιοχή.
Η Μόσχα υποστηρίζει ότι τα νησιά πέρασαν στη Σοβιετική Ένωση ως αποτέλεσμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ότι η σημερινή ρωσική κυριαρχία τους στηρίζεται στη μεταπολεμική διεθνή τάξη.
Το Τόκιο απορρίπτει αυτή την ερμηνεία όσον αφορά τα τέσσερα συγκεκριμένα νησιά και επιμένει ότι δεν έπαψαν ποτέ να αποτελούν ιαπωνικό έδαφος.
Γι' αυτό και το καθεστώς τους παραμένει αντικείμενο διεθνούς διαφοράς, παρά το γεγονός ότι στην πράξη διοικούνται από τη Ρωσία επί περισσότερες από οκτώ δεκαετίες.
Η Μόσχα σκληραίνει τη γραμμή της
Η χρονική στιγμή της επίσκεψης Putin μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί.
Οι ρωσοϊαπωνικές σχέσεις έχουν επιδεινωθεί δραματικά μετά το 2022, όταν η Ιαπωνία συντάχθηκε με τις δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Ως απάντηση, η Μόσχα σταμάτησε τις συνομιλίες για συνθήκη ειρήνης και περιόρισε τις προηγούμενες μορφές συνεργασίας που είχαν δημιουργηθεί γύρω από τα επίμαχα νησιά.
Η εποχή κατά την οποία ο πρώην πρωθυπουργός Shinzo Abe επιχειρούσε να χτίσει προσωπική σχέση με τον Putin και να βρει έναν ιστορικό συμβιβασμό μοιάζει πλέον πολύ μακρινή.
Σήμερα η Μόσχα δεν δείχνει διάθεση να αφήσει περιθώριο για αμφισημίες.
Ο Dmitry Medvedev διατύπωσε τη ρωσική θέση με ακόμη σκληρότερο τρόπο, υποστηρίζοντας ότι τα νησιά «ήταν, είναι και θα παραμείνουν ρωσική γη».
Από την πλευρά του, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Alexander Grushko αντιμετώπισε σχεδόν ειρωνικά την ιαπωνική αντίδραση, παρομοιάζοντάς την με την «υποχρεωτική άσκηση» στο καλλιτεχνικό πατινάζ: κάθε φορά που Ρώσος ηγέτης επισκέπτεται τις Κουρίλες, το Tόκιο καταθέτει διαμαρτυρία και η Μόσχα την απορρίπτει.
Ακόμη και στο εσωτερικό της Ιαπωνίας δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία ως προς την ένταση της αντίδρασης.
Ο βουλευτής Muneo Suzuki, γνωστός υποστηρικτής καλύτερων σχέσεων με τη Ρωσία, επέκρινε τη στάση της κυβέρνησης, θεωρώντας υπερβολικό να προκαλεί κάθε ρωσική κίνηση νέα διπλωματική κρίση.
Περισσότερο από μια επίσκεψη
Το Iturup έχει στρατηγική σημασία πολύ μεγαλύτερη από το μέγεθός του.
Οι Κουρίλες βρίσκονται ανάμεσα στη ρωσική Άπω Ανατολή και τον βόρειο Ειρηνικό και αποτελούν κρίσιμο τμήμα της γεωγραφικής πρόσβασης της Ρωσίας στον ωκεανό.
Η επίσκεψη Putin πραγματοποιήθηκε μάλιστα ενώ η Ρωσία διεξήγαγε ασκήσεις του Στόλου του Ειρηνικού στην ευρύτερη περιοχή, προσδίδοντας ακόμη ισχυρότερο στρατηγικό συμβολισμό στην περιοδεία.
Το μήνυμα επομένως δεν απευθυνόταν μόνο στην Ιαπωνία.
Απευθυνόταν σε ολόκληρη την περιοχή Ασίας–Ειρηνικού, σε μια περίοδο κατά την οποία το Τόκιο ενισχύει τις στρατιωτικές του δυνατότητες και τη συμμαχία του με τις ΗΠΑ, ενώ η Μόσχα αναπτύσσει ολοένα στενότερη στρατηγική συνεργασία με την Κίνα.
Την ίδια ημέρα, οι πρεσβευτές της Ρωσίας και της Κίνας στο Τόκιο δήλωσαν από κοινού την αντίθεσή τους σε προσπάθειες αναθεώρησης των αποτελεσμάτων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και προειδοποίησαν κατά της επαναστρατιωτικοποίησης της περιοχής.
Σε αυτό το πλαίσιο, η παρουσία του Putin στο Iturup ήταν κάτι περισσότερο από ένα ταξίδι σε ένα απομακρυσμένο νησί.
Επίδειξη ρωσικής ισχύος
Ήταν επίδειξη κυριαρχίας.
Η Ιαπωνία μπορεί να συνεχίσει να διεκδικεί τις «Βόρειες Περιοχές», να καλεί τον Ρώσο πρεσβευτή και να εκδίδει διαβήματα.
Η πραγματικότητα επί του εδάφους, όμως, παραμένει ότι τα νησιά βρίσκονται υπό τον έλεγχο της Ρωσίας και η σημερινή ρωσική ηγεσία δεν δείχνει καμία πρόθεση να αντιμετωπίσει αυτόν τον έλεγχο ως προσωρινό.
Με την επίσκεψή του στο Iturup, ο Vladimir Putin φρόντισε να το καταστήσει ορατό με τον πιο άμεσο τρόπο:
η Μόσχα θεωρεί τις Κουρίλες ρωσικό έδαφος, το Τόκιο εξακολουθεί να τις διεκδικεί και, στη σημερινή γεωπολιτική συγκυρία, η απόσταση ανάμεσα στις δύο θέσεις δεν μικραίνει — μεγαλώνει.
www.bankingnews.gr
Ήταν μια κίνηση με έντονο πολιτικό και γεωπολιτικό συμβολισμό, η οποία έφερε ξανά στην επιφάνεια μία από τις τελευταίες ανοικτές εδαφικές διαφορές που κληροδότησε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος.
Ο Ρώσος πρόεδρος επισκέφθηκε μονάδα επεξεργασίας ψαριών, το νοσοκομείο του Kurilsk, σχολείο και συναντήθηκε με κατοίκους και με τον κυβερνήτη της περιφέρειας Sakhalin, Valery Limarenko.
Ήταν η πρώτη επίσκεψη του Putin στο συγκεκριμένο νησιωτικό σύμπλεγμα, αν και ο Dmitry Medvedev είχε γίνει ήδη από το 2010 ο πρώτος Ρώσος ηγέτης που επισκέφθηκε τις διαφιλονικούμενες νότιες Κουρίλες.
Για τη Μόσχα η εικόνα του Putin να περιοδεύει στο Iturup ως πρόεδρος της Ρωσίας είχε από μόνη της πολιτικό περιεχόμενο: η Ρωσία ασκεί διοίκηση στα νησιά και θεωρεί ότι η κυριαρχία της δεν αποτελεί αντικείμενο εξωτερικής έγκρισης.
Η αντίδραση της Ιαπωνίας ήταν άμεση.
Οργή στο Τόκιο
Η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Sanae Takaichi χαρακτήρισε την επίσκεψη «απολύτως απαράδεκτη», υποστηρίζοντας ότι πλήττει τα αισθήματα του ιαπωνικού λαού.
Το ιαπωνικό υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε παράλληλα την επίσημη θέση του Τόκιο ότι το Etorofu —όπως αποκαλεί η Ιαπωνία το Iturup— και οι υπόλοιπες λεγόμενες «Βόρειες Περιοχές» αποτελούν εγγενές τμήμα της ιαπωνικής επικράτειας βάσει της δικής του ερμηνείας των ιστορικών γεγονότων και του διεθνούς δικαίου.
Ο υπουργός Εξωτερικών Toshimitsu Motegi προχώρησε σε επίσημη διαμαρτυρία, ενώ ο Ρώσος πρεσβευτής Nikolai Nozdrev κλήθηκε εσπευσμένα στο ιαπωνικό υπουργείο Εξωτερικών.
Η αντίδραση αυτή, όμως, δεν άλλαξε ούτε κατά μία λέξη τη θέση της Μόσχας.
Η ρωσική πρεσβεία απέρριψε τη διαμαρτυρία, δηλώνοντας ότι οι νότιες Κουρίλες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της Ρωσίας και ότι οι μετακινήσεις του προέδρου μέσα σε περιοχές που η Μόσχα θεωρεί ρωσική επικράτεια αποτελούν κυρίαρχη απόφαση της ρωσικής ηγεσίας.
Με άλλα λόγια, το μήνυμα προς το Τόκιο ήταν εξαιρετικά απλό: η Ιαπωνία μπορεί να διαμαρτύρεται, αλλά η Μόσχα δεν αναγνωρίζει δικαίωμα τρίτου κράτους να αποφασίζει πού μπορεί να ταξιδεύει ο πρόεδρος της Ρωσίας.
Μια διαμάχη που κρατά από το 1945
Η σύγκρουση αφορά τέσσερα νησιά στο νότιο τμήμα των Κουρίλων: Iturup, Kunashir, Shikotan και Habomai.
Η Σοβιετική Ένωση κατέλαβε τα νησιά στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, μετά την είσοδό της στον πόλεμο εναντίον της Ιαπωνίας τον Αύγουστο του 1945.
Έκτοτε βρίσκονται υπό σοβιετική και στη συνέχεια ρωσική διοίκηση.
Η Ιαπωνία εξακολουθεί να τα διεκδικεί και τα χαρακτηρίζει «Βόρειες Περιοχές».
Η εδαφική αυτή διαφορά αποτελεί τον βασικό λόγο για τον οποίο η Ρωσία και η Ιαπωνία δεν έχουν υπογράψει μέχρι σήμερα πλήρη συνθήκη ειρήνης που να διευθετεί οριστικά τις εκκρεμότητες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι δύο πλευρές επομένως δεν διαφωνούν απλώς για μια ιστορική λεπτομέρεια.
Διαφωνούν για το ίδιο το αποτέλεσμα του πολέμου στην περιοχή.
Η Μόσχα υποστηρίζει ότι τα νησιά πέρασαν στη Σοβιετική Ένωση ως αποτέλεσμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ότι η σημερινή ρωσική κυριαρχία τους στηρίζεται στη μεταπολεμική διεθνή τάξη.
Το Τόκιο απορρίπτει αυτή την ερμηνεία όσον αφορά τα τέσσερα συγκεκριμένα νησιά και επιμένει ότι δεν έπαψαν ποτέ να αποτελούν ιαπωνικό έδαφος.
Γι' αυτό και το καθεστώς τους παραμένει αντικείμενο διεθνούς διαφοράς, παρά το γεγονός ότι στην πράξη διοικούνται από τη Ρωσία επί περισσότερες από οκτώ δεκαετίες.
Η Μόσχα σκληραίνει τη γραμμή της
Η χρονική στιγμή της επίσκεψης Putin μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί.
Οι ρωσοϊαπωνικές σχέσεις έχουν επιδεινωθεί δραματικά μετά το 2022, όταν η Ιαπωνία συντάχθηκε με τις δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Ως απάντηση, η Μόσχα σταμάτησε τις συνομιλίες για συνθήκη ειρήνης και περιόρισε τις προηγούμενες μορφές συνεργασίας που είχαν δημιουργηθεί γύρω από τα επίμαχα νησιά.
Η εποχή κατά την οποία ο πρώην πρωθυπουργός Shinzo Abe επιχειρούσε να χτίσει προσωπική σχέση με τον Putin και να βρει έναν ιστορικό συμβιβασμό μοιάζει πλέον πολύ μακρινή.
Σήμερα η Μόσχα δεν δείχνει διάθεση να αφήσει περιθώριο για αμφισημίες.
Ο Dmitry Medvedev διατύπωσε τη ρωσική θέση με ακόμη σκληρότερο τρόπο, υποστηρίζοντας ότι τα νησιά «ήταν, είναι και θα παραμείνουν ρωσική γη».
Από την πλευρά του, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Alexander Grushko αντιμετώπισε σχεδόν ειρωνικά την ιαπωνική αντίδραση, παρομοιάζοντάς την με την «υποχρεωτική άσκηση» στο καλλιτεχνικό πατινάζ: κάθε φορά που Ρώσος ηγέτης επισκέπτεται τις Κουρίλες, το Tόκιο καταθέτει διαμαρτυρία και η Μόσχα την απορρίπτει.
Ακόμη και στο εσωτερικό της Ιαπωνίας δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία ως προς την ένταση της αντίδρασης.
Ο βουλευτής Muneo Suzuki, γνωστός υποστηρικτής καλύτερων σχέσεων με τη Ρωσία, επέκρινε τη στάση της κυβέρνησης, θεωρώντας υπερβολικό να προκαλεί κάθε ρωσική κίνηση νέα διπλωματική κρίση.
Περισσότερο από μια επίσκεψη
Το Iturup έχει στρατηγική σημασία πολύ μεγαλύτερη από το μέγεθός του.
Οι Κουρίλες βρίσκονται ανάμεσα στη ρωσική Άπω Ανατολή και τον βόρειο Ειρηνικό και αποτελούν κρίσιμο τμήμα της γεωγραφικής πρόσβασης της Ρωσίας στον ωκεανό.
Η επίσκεψη Putin πραγματοποιήθηκε μάλιστα ενώ η Ρωσία διεξήγαγε ασκήσεις του Στόλου του Ειρηνικού στην ευρύτερη περιοχή, προσδίδοντας ακόμη ισχυρότερο στρατηγικό συμβολισμό στην περιοδεία.
Το μήνυμα επομένως δεν απευθυνόταν μόνο στην Ιαπωνία.
Απευθυνόταν σε ολόκληρη την περιοχή Ασίας–Ειρηνικού, σε μια περίοδο κατά την οποία το Τόκιο ενισχύει τις στρατιωτικές του δυνατότητες και τη συμμαχία του με τις ΗΠΑ, ενώ η Μόσχα αναπτύσσει ολοένα στενότερη στρατηγική συνεργασία με την Κίνα.
Την ίδια ημέρα, οι πρεσβευτές της Ρωσίας και της Κίνας στο Τόκιο δήλωσαν από κοινού την αντίθεσή τους σε προσπάθειες αναθεώρησης των αποτελεσμάτων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και προειδοποίησαν κατά της επαναστρατιωτικοποίησης της περιοχής.
Σε αυτό το πλαίσιο, η παρουσία του Putin στο Iturup ήταν κάτι περισσότερο από ένα ταξίδι σε ένα απομακρυσμένο νησί.
Επίδειξη ρωσικής ισχύος
Ήταν επίδειξη κυριαρχίας.
Η Ιαπωνία μπορεί να συνεχίσει να διεκδικεί τις «Βόρειες Περιοχές», να καλεί τον Ρώσο πρεσβευτή και να εκδίδει διαβήματα.
Η πραγματικότητα επί του εδάφους, όμως, παραμένει ότι τα νησιά βρίσκονται υπό τον έλεγχο της Ρωσίας και η σημερινή ρωσική ηγεσία δεν δείχνει καμία πρόθεση να αντιμετωπίσει αυτόν τον έλεγχο ως προσωρινό.
Με την επίσκεψή του στο Iturup, ο Vladimir Putin φρόντισε να το καταστήσει ορατό με τον πιο άμεσο τρόπο:
η Μόσχα θεωρεί τις Κουρίλες ρωσικό έδαφος, το Τόκιο εξακολουθεί να τις διεκδικεί και, στη σημερινή γεωπολιτική συγκυρία, η απόσταση ανάμεσα στις δύο θέσεις δεν μικραίνει — μεγαλώνει.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών