Κυρώσεις - χρυσωρυχείο: Το colpo grosso Ρώσων τραπεζιτών με τα ομόλογα της Gazprom, πως εμπλέκεται η Κύπρος

Ένα απίστευτο arbitrage με προσωπικά δάνεια, «καταποντισμένα» ομόλογα και ανταλλαγές στη Ρωσία – Ερωτήματα για πιθανή καταστρατήγηση των κυρώσεων και χρήση εμπιστευτικών πληροφοριών
Τέσσερα κορυφαία στελέχη της Gazprombank Luxembourg φέρονται να εκμεταλλεύτηκαν το χάος που προκάλεσαν οι ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας το 2022, πραγματοποιώντας δεκάδες συναλλαγές σε ομόλογα της Gazprom που διαπραγματεύονταν σε εξευτελισμένες τιμές.
Σύμφωνα με έρευνα των Financial Times, οι τέσσερις τραπεζίτες έλαβαν προσωπικά δάνεια από τον εργοδότη τους, αγόρασαν ομόλογα της Gazprom σε τιμές έως και κάτω από το 50% της ονομαστικής τους αξίας και στη συνέχεια τα αντάλλαξαν με ρωσικούς τίτλους πλήρους αξίας.
Οι υπολογισμοί των FT, με βάση έγγραφα που περιήλθαν στην κατοχή τους, δείχνουν ότι οι συναλλαγές θα μπορούσαν να έχουν αποφέρει συνολικά περισσότερα από €9 εκατ..
Το «κόλπο» με τα ομόλογα που είχαν εγκλωβιστεί στην Ευρώπη
Μετά την επιβολή των δυτικών κυρώσεων το 2022, πολλά ομόλογα της ρωσικής ενεργειακής Gazprom σε ξένο νόμισμα εγκλωβίστηκαν στην Ευρώπη και η αξία τους κατέρρευσε.
Το Κρεμλίνο δημιούργησε τότε έναν μηχανισμό που επέτρεπε στους Ρώσους επενδυτές να αντικαταστήσουν τους ευρωπαϊκούς τίτλους με αντίστοιχους ρωσικούς, οι οποίοι μπορούσαν να διαπραγματεύονται σε ρούβλια στην αρχική τους αξία.
Εκεί ακριβώς εντοπίστηκε η ευκαιρία.
Τα στελέχη της Gazprombank Luxembourg μπορούσαν να αγοράζουν τα υποτιμημένα ομόλογα στην Ευρώπη και στη συνέχεια να τα ανταλλάσσουν με τίτλους πολύ υψηλότερης αξίας στη Ρωσία.

Ο πρώτος που «μύρισε» την ευκαιρία

Κεντρικό πρόσωπο στην υπόθεση εμφανίζεται ο Dmitry Derkats, πρώην διευθυντής της Gazprombank Luxembourg.
Ο Derkats ταξίδεψε στη Μόσχα τον Ιούνιο του 2022. Μετά την επιστροφή του στο Λουξεμβούργο άνοιξε προσωπικό λογαριασμό στην Gazprombank Luxembourg, παρά το γεγονός ότι η εσωτερική πολιτική της τράπεζας δεν επέτρεπε στους εργαζομένους να διαθέτουν προσωπικούς λογαριασμούς εκεί.
Παράλληλα, έλαβε προσωπικό δάνειο από το γραφείο της Gazprombank στη Μόσχα.
Στις 5 Ιουλίου 2022, ο Vladimir Putin υπέγραψε το διάταγμα που έθεσε σε εφαρμογή τον μηχανισμό ανταλλαγής. Εννέα ημέρες αργότερα, ο Derkats άρχισε να αγοράζει ομόλογα της Gazprom.
Σε μία από τις πρώτες συναλλαγές του, κατέβαλε περίπου €65.000 για ομόλογο ονομαστικής αξίας €150.000. Το ομόλογο αντικαταστάθηκε αργότερα με τίτλο πλήρους αξίας, δημιουργώντας δυνητικό κέρδος περίπου €85.000.
Το κρίσιμο στοιχείο: όταν έγινε η αγορά, η Gazprom δεν είχε ακόμη ανακοινώσει δημοσίως ότι το συγκεκριμένο ομόλογο θα ήταν επιλέξιμο για ανταλλαγή.

Και μετά μπήκαν στο παιχνίδι άλλοι τρεις

Τον Σεπτέμβριο του 2022, τρία ακόμη μέλη της διοίκησης της Gazprombank Luxembourg άρχισαν να αγοράζουν αντίστοιχους τίτλους σε μεγάλες εκπτώσεις:

Sergey Nekrasov
Sergey Belousov
Pavel Bolshakov

Οι τέσσερις διευθυντές φέρεται να συντόνιζαν τις κινήσεις τους, αγοράζοντας σε αρκετές περιπτώσεις την ίδια ποσότητα του ίδιου ομολόγου την ίδια ημέρα.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το timing: αρκετές αγορές πραγματοποιήθηκαν λίγο πριν η Gazprom ανακοινώσει δημοσίως ότι ο συγκεκριμένος τίτλος θα μπορούσε να αντικατασταθεί.
Σε μία χαρακτηριστική περίπτωση, οι τέσσερις αγόραζαν ένα ομόλογο σε δολάρια από τα τέλη Σεπτεμβρίου και κατά τη διάρκεια του Οκτωβρίου. Η Gazprom ανακοίνωσε στις 7 Οκτωβρίου ότι το ομόλογο θα αντικατασταθεί, ενώ η περίοδος ανταλλαγής ολοκληρώθηκε στις 24 Οκτωβρίου.
Το ομόλογο διαπραγματευόταν περίπου στο 50% της αξίας του, ενώ ο τίτλος που το αντικατέστησε στη Ρωσία επανήλθε στην πλήρη αξία του και αργότερα έφτασε ακόμη και στο 120%.

Πάνω από €17 εκατ. κινήθηκαν στους λογαριασμούς

Σύμφωνα με τα έγγραφα που εξέτασαν οι FT, μεταξύ Ιουλίου και Νοεμβρίου 2022 οι τέσσερις τραπεζίτες έλαβαν μεταφορές συνολικού ύψους άνω των €17 εκατ., σε ποσά που είχαν μετατραπεί από ρούβλια.
Τα χρήματα χρησιμοποιήθηκαν για δεκάδες αγορές ομολόγων.
Με βάση το κόστος αγοράς, την ονομαστική αξία των τίτλων και τις ιστορικές συναλλαγματικές ισοτιμίες, οι FT υπολογίζουν το συνολικό δυνητικό κέρδος σε πάνω από €9 εκατ.
Το αν τα κέρδη αυτά πράγματι πραγματοποιήθηκαν στο σύνολό τους δεν είναι σαφές.

Το μεγάλο ερώτημα: insider trading ή απλώς «έξυπνο» arbitrage;

Η υπόθεση έχει προκαλέσει ερωτήματα όχι μόνο για τη λειτουργία της τράπεζας αλλά και για το κατά πόσο οι συναλλαγές ενδέχεται να παραβίασαν τις κυρώσεις της ΕΕ.
Ειδικοί και αξιωματούχοι που μίλησαν στους FT έθεσαν επίσης ζήτημα πιθανής χρήσης εμπιστευτικών πληροφοριών, καθώς οι τραπεζίτες φαίνεται να αγόραζαν τίτλους λίγο πριν ανακοινωθεί η δυνατότητα ανταλλαγής τους.
Ευρωπαίος αξιωματούχος που ενημερώθηκε για τα ευρήματα χαρακτήρισε την υπόθεση πιθανή «καταστρατήγηση» των κυρώσεων και υποστήριξε ότι θα πρέπει να εξεταστεί από τις ποινικές αρχές του Λουξεμβούργου.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και το National Settlement Depository (NSD) της Ρωσίας, το οποίο είχε τεθεί υπό κυρώσεις της ΕΕ. Οι ευρωπαϊκοί κανόνες απαγορεύουν συναλλαγές που άμεσα ή έμμεσα οδηγούν σε καταβολή αμοιβής στο NSD.

Η Gazprombank απαντά: «Δεν παραβιάσαμε καμία κύρωση»

Η Gazprombank Luxembourg αρνήθηκε οποιαδήποτε παράβαση.
Υποστήριξε στους FT ότι συμμορφωνόταν αυστηρά με τους νόμους και τους κανονισμούς της ΕΕ και του Λουξεμβούργου και ότι ουδέποτε παραβίασε τις κυρώσεις της ΕΕ, ούτε σε σχέση με τις συγκεκριμένες συναλλαγές.
Ο Dmitry Derkats αρνήθηκε επίσης κατηγορηματικά ότι υπήρξε οποιαδήποτε παρανομία.
Όπως υποστήριξε, το γεγονός ότι η εποπτική αρχή του Λουξεμβούργου δεν εντόπισε ουσιώδεις παραβάσεις μετά την έρευνά της θα πρέπει να κλείνει το ζήτημα.
Η έρευνα της εποπτικής αρχής και το «παράθυρο»
Η υπόθεση έφτασε στη χρηματοπιστωτική εποπτική αρχή του Λουξεμβούργου, την CSSF, η οποία πραγματοποίησε επιτόπιο έλεγχο στην τράπεζα τον Μάρτιο του 2023.
Η CSSF διαπίστωσε ότι η τράπεζα είχε παραβιάσει τους εσωτερικούς της κανόνες, καθώς οι εργαζόμενοι δεν επιτρεπόταν να ανοίγουν προσωπικούς λογαριασμούς.
Παράλληλα, σύμφωνα με την έκθεση που επικαλούνται οι FT, οι τέσσερις διευθυντές είχαν χαρακτηριστεί «υψηλού κινδύνου», αλλά δεν είχαν υποβληθεί στον απαιτούμενο έλεγχο.
Ωστόσο, η εποπτική αρχή δεν διαπίστωσε άλλη παράβαση και δεν επέβαλε πρόστιμα.

Ελβετία και Κύπρος στο δίκτυο των συναλλαγών

Οι τέσσερις τραπεζίτες χρησιμοποίησαν την ελβετική Compagnie Bancaire Helvétique (CBH) ως χρηματιστή, ενώ κεφάλαια διοχετεύτηκαν και μέσω της κυπριακής Veles International.
Οι συναλλαγές προκάλεσαν εσωτερικές αντιδράσεις στην Gazprombank Luxembourg. Ορισμένοι εργαζόμενοι εξέφρασαν ανησυχίες για πιθανή χρήση εμπιστευτικών πληροφοριών.
Άλλοι, όμως, υποστήριξαν ότι δεν υπήρχε τίποτα παράνομο.
Ο επικεφαλής private banking Dmitry Galkin ανέφερε σε εσωτερική επικοινωνία ότι οι τέσσερις είχαν λάβει ξεχωριστά προσωπικά δάνεια και αγόραζαν διαφορετικά Eurobonds της Gazprom, υποστηρίζοντας ότι υπήρχε σαφής «οικονομική λογική» πίσω από τις συναλλαγές.
Οι αγορές σταμάτησαν μετά από εσωτερική έρευνα στα τέλη του 2022.

Πού βρίσκονται σήμερα οι τέσσερις

Και οι τέσσερις διευθυντές έχουν πλέον αποχωρήσει από την Gazprombank.
Ο Dmitry Derkats δηλώνει ότι ζει ιδιωτικά στο Λουξεμβούργο.
Οι Sergey Belousov και Pavel Bolshakov διευθύνουν την επενδυτική εταιρεία B&B Capital Partners στο Λουξεμβούργο.
Ο Sergey Nekrasov επέστρεψε στη Ρωσία και ανέλαβε τη διοίκηση της ποδοσφαιρικής ομάδας Spartak Moscow.

www.bankingnews.gr