Ενεργειακός εφιάλτης για το Πεκίνο: Hormuz και Bab al-Mandab στραγγίζουν το κινεζικό πετρέλαιο... σε απόγνωση η Σαουδική Αραβία

Η ενεργειακή γεωγραφία της Μέσης Ανατολής αλλάζει με ταχύτητα, καθώς οι αναταράξεις γύρω από το Στενό του Hormuz και το Bab al-Mandab δημιουργούν ένα νέο, εξαιρετικά σύνθετο πρόβλημα για τις μεγαλύτερες οικονομίες της Ασίας και πρωτίστως για την Κίνα.
Η Σαουδική Αραβία επιχειρεί να αναπροσαρμόσει τις εξαγωγικές της διαδρομές, μεταφέροντας μεγαλύτερες ποσότητες αργού πετρελαίου προς το Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, την ώρα που οι αυξημένοι κίνδυνοι ασφαλείας στη θαλάσσια περιοχή καθιστούν ολοένα δυσκολότερη και ακριβότερη τη μεταφορά φορτίων προς την Ασία.
Το πρόβλημα για το Ριάντ είναι ότι η παράκαμψη του Hormuz δεν εξαλείφει τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Απλώς τον μεταφέρει σε ένα άλλο στρατηγικό choke point: το Bab al-Mandab.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για το Πεκίνο.
Η Κίνα έχει εξελιχθεί στον σημαντικότερο ενεργειακό πελάτη της Μέσης Ανατολής, με περίπου το 50% των εισαγωγών αργού της να προέρχεται από την περιοχή, ενώ σημαντικό μέρος των εισαγωγών LNG προέρχεται επίσης από χώρες του Κόλπου. Η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ομάν και το Κατάρ αποτελούν κρίσιμους ενεργειακούς εταίρους του Πεκίνου.
Παράλληλα, η Κίνα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους αγοραστές ιρανικού πετρελαίου, γεγονός που την τοποθετεί στο επίκεντρο ενός εξαιρετικά περίπλοκου γεωπολιτικού πλέγματος.

Από το Ορμούζ στο Γιανμπού – και από εκεί στο Μπαμπ αλ-Μαντάμπ

Για δεκαετίες, η βασική ενεργειακή αρτηρία που συνέδεε τον Περσικό Κόλπο με τις ασιατικές αγορές περνούσε από το Στενό του Hormuz.
Όταν όμως οι διαταραχές στην περιοχή περιορίζουν τη ναυτιλιακή δραστηριότητα και αυξάνουν το ρίσκο για τα δεξαμενόπλοια, η Σαουδική Αραβία στρέφεται σε εναλλακτικές διαδρομές.
Το Γιανμπού αποτελεί ακριβώς αυτή την εναλλακτική.
Μέσω αγωγών, το Ριάντ μπορεί να μεταφέρει πετρέλαιο από τις παραγωγικές περιοχές της ανατολικής Σαουδικής Αραβίας προς την ακτή της Ερυθράς Θάλασσας, παρακάμπτοντας τον Περσικό Κόλπο και το Hormuz.
Όμως υπάρχει μια κρίσιμη αδυναμία: τα φορτία που προορίζονται για την Ασία πρέπει στη συνέχεια να κινηθούν προς νότο, μέσω του Bab al-Mandab, πριν φθάσουν στον Ινδικό Ωκεανό.
Έτσι δημιουργείται μια νέα στρατηγική αντίφαση.
Η Σαουδική Αραβία επιχειρεί να αποφύγει το ένα γεωπολιτικό choke point και βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δεύτερο.
Αυτό ακριβώς εξηγεί και την αυξανόμενη επιφυλακτικότητα των ασιατικών διυλιστηρίων.

Τα ασιατικά διυλιστήρια αρχίζουν να φοβούνται το κόστος

Σύμφωνα με traders που επικαλείται το Bloomberg, τουλάχιστον δύο ασιατικά διυλιστήρια έχουν ήδη ρωτήσει τη Saudi Aramco εάν τα φορτία του Σεπτεμβρίου μπορούν να παραληφθούν από το Sidi Kerir της Αιγύπτου, αντί για το Γιανμπού.
Η επιλογή αυτή, ωστόσο, κάθε άλλο παρά εύκολη είναι.
Το σαουδαραβικό αργό που φορτώνεται στη Μεσόγειο και κατευθύνεται προς την Ασία πρέπει ουσιαστικά να πραγματοποιήσει πολύ μεγαλύτερο ταξίδι γύρω από την αφρικανική ήπειρο. Αυτό σημαίνει περισσότερες ημέρες στη θάλασσα, υψηλότερα ναύλα, μεγαλύτερη ασφαλιστική επιβάρυνση και αυξημένο κόστος για τα διυλιστήρια.
Σε ακραίες περιπτώσεις, το πρόσθετο κόστος μπορεί να καταστήσει ένα φορτίο οικονομικά ασύμφορο, οδηγώντας ακόμη και αγοραστές στην απόφαση να μην παραλάβουν τη μηνιαία τους κατανομή.
Το παράδοξο είναι ότι η Aramco έχει μειώσει την τιμή του βασικού αργού της για τους Ασιάτες αγοραστές για τον Σεπτέμβριο, προσφέροντας τη μεγαλύτερη έκπτωση από το 2020.
Η έκπτωση όμως μπορεί να μην αρκεί.
Γιατί πλέον το πρόβλημα δεν είναι μόνο η τιμή του πετρελαίου. Είναι η τιμή της διαδρομής που απαιτείται για να φτάσει το πετρέλαιο στον αγοραστή.

Η Κίνα βρίσκεται στο επίκεντρο του νέου ενεργειακού παζλ

Εδώ ακριβώς το ζήτημα μετατρέπεται από εμπορικό σε καθαρά γεωπολιτικό.
Η Κίνα δεν είναι απλώς ένας ακόμη αγοραστής σαουδαραβικού πετρελαίου. Είναι ο μεγαλύτερος ενεργειακός πελάτης της περιοχής και έχει οικοδομήσει εδώ και χρόνια ένα τεράστιο δίκτυο οικονομικών σχέσεων με τις χώρες της Μέσης Ανατολής.
Η σχέση Πεκίνου – Μέσης Ανατολής έχει ξεπεράσει προ πολλού το μοντέλο «πετρέλαιο έναντι αγοράς».
Η Κίνα επενδύει σε υποδομές, τεχνολογία, ενέργεια και ανανεώσιμες πηγές, ενώ παράλληλα διατηρεί εμπορικούς και οικονομικούς δεσμούς με σχεδόν όλες τις σημαντικές δυνάμεις της περιοχής.
Αυτό της προσφέρει ένα μοναδικό πλεονέκτημα: πρόσβαση σε διαφορετικά και συχνά ανταγωνιστικά κέντρα ισχύος.
Όμως η σημερινή κρίση αποκαλύπτει και το αδύναμο σημείο αυτής της στρατηγικής.
Η Κίνα μπορεί να έχει πολλούς προμηθευτές. Δεν μπορεί όμως να ελέγξει πλήρως τις θαλάσσιες οδούς από τις οποίες περνά η ενέργεια.

Η μεγάλη κινεζική αντίφαση

Το Πεκίνο βρίσκεται έτσι μπροστά σε μια στρατηγική αντίφαση.
Από τη μία πλευρά, όσο περισσότερο η Κίνα αναπτύσσεται, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανάγκη της για σταθερές και φθηνές ενεργειακές ροές.
Από την άλλη, η ίδια η ενεργειακή της εξάρτηση από τη Μέση Ανατολή την εκθέτει στις γεωπολιτικές συγκρούσεις της περιοχής.
Το Ορμούζ αποτελεί έναν από τους βασικότερους κινδύνους.
Το Μπαμπ αλ-Μαντάμπ προσθέτει έναν δεύτερο.
Και όταν οι δύο θαλάσσιες αρτηρίες αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα προβλήματα, η έννοια της ενεργειακής ασφάλειας αποκτά εντελώς διαφορετική διάσταση.
Τα στρατηγικά αποθέματα της Κίνας μπορούν να λειτουργήσουν ως ανάχωμα, αλλά δεν μπορούν να εξαλείψουν την ανάγκη για συνεχή εισροή πετρελαίου.
Γι' αυτό και το Πεκίνο επιχειρεί εδώ και χρόνια να διαφοροποιήσει τις πηγές και τις διαδρομές του: αυξάνει την εγχώρια παραγωγή φυσικού αερίου, ενισχύει τις εισαγωγές μέσω αγωγών και επενδύει μαζικά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Ωστόσο, το πετρέλαιο παραμένει διαφορετική υπόθεση.
Και η Μέση Ανατολή εξακολουθεί να βρίσκεται στην καρδιά της.

Από οικονομικός εταίρος σε πιθανός διπλωματικός διαμεσολαβητής

Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι εάν το οικονομικό βάρος της Κίνας μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική γεωπολιτική ισχύ.
Το Πεκίνο έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα που δεν διαθέτουν εύκολα άλλες δυνάμεις: είναι ταυτόχρονα τεράστιος αγοραστής ενέργειας, επενδυτής και εμπορικός εταίρος της Σαουδικής Αραβίας, του Ιράν, των κρατών του Κόλπου και άλλων περιφερειακών δυνάμεων.
Αυτό σημαίνει ότι η Κίνα έχει οικονομικούς λόγους να επιδιώξει τη σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής.
Το ερώτημα είναι εάν θα χρησιμοποιήσει αυτή την οικονομική επιρροή για να επηρεάσει τις πολιτικές εξελίξεις.
Μέχρι σήμερα, το Πεκίνο έχει αποφύγει να αναλάβει τον ρόλο που παραδοσιακά είχαν οι Ηνωμένες Πολιτείες ως εγγυητής της περιφερειακής ασφάλειας. Η κινεζική προσέγγιση βασίζεται περισσότερο στην οικονομία, στις επενδύσεις και στη διπλωματία παρά στη στρατιωτική παρουσία.
Όμως η σημερινή κρίση θέτει πλέον ένα διαφορετικό ερώτημα:
Μπορείς να είσαι ο μεγαλύτερος οικονομικός εταίρος της Μέσης Ανατολής χωρίς να αναλάβεις και μέρος του κόστους της ασφάλειάς της;

Το νέο γεωπολιτικό στοίχημα

Η κρίση γύρω από τις πετρελαϊκές διαδρομές της Σαουδικής Αραβίας αποκαλύπτει ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται πλέον μόνο από την παραγωγική ικανότητα μιας χώρας.
Εξαρτάται από αγωγούς, λιμάνια, δεξαμενόπλοια, ασφάλιστρα, ναύλα και – πάνω απ' όλα – από τον έλεγχο των θαλάσσιων περασμάτων.
Το Ριάντ μπορεί να μεταφέρει περισσότερο πετρέλαιο στο Γιανμπού για να αποφύγει το Hormuz. Αν όμως τα δεξαμενόπλοια φοβούνται να περάσουν από το Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, η παράκαμψη απλώς μεταφέρει το πρόβλημα σε άλλο σημείο του χάρτη.
Και πίσω από αυτή την αλυσίδα βρίσκεται η Κίνα.
Κάθε κρίκος αποτελεί πλέον πιθανό σημείο πίεσης για την ενεργειακή ασφάλεια του Πεκίνου.
Γι' αυτό και η σημερινή αναταραχή στη Μέση Ανατολή δεν είναι απλώς μια ακόμη πετρελαϊκή κρίση. Είναι ένα τεστ για το νέο γεωοικονομικό μοντέλο της Κίνας.
Το Πεκίνο έχει καταφέρει να γίνει ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς παίκτες της Μέσης Ανατολής. Τώρα καλείται να αποδείξει εάν μπορεί να μετατρέψει αυτή την οικονομική εξάρτηση σε διπλωματική επιρροή και, τελικά, σε μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια.
Γιατί εάν οι θαλάσσιες αρτηρίες του πετρελαίου παραμένουν ευάλωτες, τότε η τεράστια κινεζική οικονομική παρουσία στην περιοχή μπορεί να αποδειχθεί ταυτόχρονα το μεγαλύτερο πλεονέκτημα αλλά και η μεγαλύτερη στρατηγική αδυναμία του Πεκίνου.

www.bankingnews.gr