Το μερίδιο του συνολικού καθαρού πλούτου που κατέχει το εισοδηματικά ανώτερο 10% των νοικοκυριών αυξήθηκε από 50,8% το 2010 σε 52,6% το 2014. - Το φτωχότερο 50% είδε το αντίστοιχο μερίδιό του να μειώνεται από 6% σε 5,4%
Η οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, η κατάρρευση της αγοράς ακινήτων και η πρόσφατη πληθωριστική κρίση διαμόρφωσαν μια νέα πραγματικότητα για την ελληνική κοινωνία.
Πίσω από την ανάκαμψη των μακροοικονομικών δεικτών, την αύξηση του ΑΕΠ και τη βελτίωση της δημοσιονομικής εικόνας, διαμορφώθηκε μια βαθιά ανισορροπία στην κατανομή του πλούτου.
Η κατοικία, που για δεκαετίες αποτελούσε το βασικό περιουσιακό στοιχείο της ελληνικής μεσαίας τάξης, μετατράπηκε από παράγοντα οικονομικής ασφάλειας σε πηγή ανασφάλειας για ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας.
Ταυτόχρονα, ο πληθωρισμός περιόρισε την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, επιβαρύνοντας περισσότερο εκείνους που διέθεταν μικρότερες οικονομικές αντοχές και απομειώνοντας την αξία των αποταμιεύσεών τους.
Δύο σημαντικές μελέτες της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αναδεικνύουν τις διαστάσεις αυτής της εξέλιξης. Η πρώτη, «How the sovereign debt crisis shaped wealth inequality in the euro area», που δημοσιεύθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2026, εξετάζει τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της κρίσης δημόσιου χρέους στην κατανομή του πλούτου. Η δεύτερη, «The 2021-23 high inflation episode and inequality: insights from the Consumer Expectations Survey», που δημοσιεύθηκε στο Economic Bulletin της ΕΚΤ το 2025, αναλύει τον τρόπο με τον οποίο ο πληθωρισμός και η άνοδος των επιτοκίων επηρέασαν διαφορετικά τις κοινωνικές ομάδες.
Τα συμπεράσματα των δύο μελετών αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν συνδυαστούν με τα στοιχεία της Eurostat, της Τράπεζας της Ελλάδος, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για την ελληνική αγορά κατοικίας και τη φτώχεια.
Η έρευνα της ΕΚΤ «How the sovereign debt crisis shaped wealth inequality in the euro area», εδώ
Η κατάρρευση της αγοράς ακινήτων και η αποδυνάμωση της μεσαίας τάξης
Η κρίση δημόσιου χρέους που ξεκίνησε στην Ελλάδα το 2010 δεν είχε μόνο δημοσιονομικές και εργασιακές συνέπειες.
Επηρέασε καθοριστικά και την κατανομή του ιδιωτικού πλούτου.
Η ύφεση, η ανεργία, η μείωση των εισοδημάτων και η υποχώρηση των τιμών των ακινήτων προκάλεσαν σημαντικές απώλειες στην περιουσία των ελληνικών νοικοκυριών.
Η ΕΚΤ εντοπίζει την πτώση των τιμών κατοικιών ως τον σημαντικότερο παράγοντα αύξησης των ανισοτήτων καθαρού πλούτου κατά την περίοδο της κρίσης δημόσιου χρέους.
Ιδιαίτερα ευάλωτες αποδείχθηκαν οι οικογένειες που είχαν αγοράσει κατοικία με τραπεζικό δανεισμό.
Η αξία του ακινήτου τους μειωνόταν, ενώ η ονομαστική αξία του δανείου παρέμενε ουσιαστικά αμετάβλητη.
Έτσι, η καθαρή περιουσιακή τους θέση επιδεινωνόταν.
Η πορεία των τιμών των ακινήτων στην Ελλάδα αποτυπώνει το μέγεθος της ανατροπής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, ο δείκτης τιμών κατοικιών, με βάση το 2007 = 100, υποχώρησε περίπου στο 60 κατά την περίοδο 2016-2018.
Η κατάρρευση αυτή σήμαινε ότι μεγάλο μέρος της περιουσίας των ελληνικών οικογενειών έχασε την αξία του.
Η ανάκαμψη που ακολούθησε ήταν ισχυρή. Το 2025 οι τιμές των διαμερισμάτων αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 7,8%, ενώ το δεύτερο τρίμηνο του 2026 κατέγραψαν νέα ετήσια άνοδο 5,5%, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος.
Ο ονομαστικός δείκτης τιμών κατοικιών έχει πλέον ανακάμψει σε επίπεδα υψηλότερα από εκείνα του 2007.
Ωστόσο, η ανάκαμψη αυτή δεν ωφέλησε όλους.
Οι ιδιοκτήτες που διατήρησαν τα ακίνητά τους επωφελήθηκαν από την αύξηση της αξίας τους.
Αντίθετα, όσοι έχασαν την κατοικία τους, αναγκάστηκαν να πουλήσουν ή δεν είχαν ποτέ τη δυνατότητα να αποκτήσουν ακίνητη περιουσία, βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια ολοένα δυσκολότερη αγορά.
Η ίδια η ΕΚΤ επισημαίνει ότι στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση δημόσιου χρέους, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η μείωση της ιδιοκατοίκησης ήταν ένας από τους παράγοντες που διατήρησαν τις ανισότητες πλούτου σε υψηλά επίπεδα.
Όταν οι τιμές των ακινήτων άρχισαν να ανακάμπτουν, λιγότερα νοικοκυριά είχαν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν σε αυτή την αύξηση της περιουσίας.
Η Ελλάδα στην κορυφή της Ευρώπης στη στεγαστική επιβάρυνση
Η πραγματική διάσταση της ελληνικής στεγαστικής κρίσης αποτυπώνεται στα στοιχεία της Eurostat για το 2024.
Η Ελλάδα κατέγραψε το υψηλότερο ποσοστό στεγαστικής επιβάρυνσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το 36% του διαθέσιμου εισοδήματος των ελληνικών νοικοκυριών κατευθυνόταν κατά μέσο όρο στη στέγαση, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν μόλις 19%.
Η διαφορά είναι εντυπωσιακή: ένα ελληνικό νοικοκυριό διέθετε σχεδόν διπλάσιο ποσοστό του εισοδήματός του για τη στέγη σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το στοιχείο για τις καθυστερήσεις πληρωμών.
Το 2024, το 43% του πληθυσμού στην Ελλάδα ζούσε σε νοικοκυριά με καθυστερήσεις στην πληρωμή ενοικίου, στεγαστικού δανείου ή λογαριασμών κοινής ωφέλειας. Το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ ήταν μόλις 9%.
Η Ελλάδα ήταν η χώρα με το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη.
Επιπλέον, το ποσοστό αυτό είχε αυξηθεί από 31% το 2010 σε 43% το 2024, την ώρα που στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά είχε μειωθεί.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική για τους οικονομικά ευάλωτους.
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 37% του διαθέσιμου εισοδήματος των Ευρωπαίων που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας κατευθύνεται στη στέγαση.
Στην Ελλάδα, η συνολική στεγαστική επιβάρυνση είναι ήδη εξαιρετικά υψηλή, γεγονός που αφήνει πολύ μικρότερα περιθώρια για δαπάνες σε τρόφιμα, υγεία, εκπαίδευση και άλλες βασικές ανάγκες.
Το πρόβλημα επιβεβαιώνεται και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Σύμφωνα με την έκθεση για την Ελλάδα, το 28,9% του πληθυσμού διέθετε πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στεγαστικές δαπάνες το 2024, έναντι 8,2% στην ΕΕ. Για τους ενοικιαστές, το ποσοστό στεγαστικής υπερεπιβάρυνσης έφθανε το 37,4%.
Αυτό σημαίνει ότι για ένα πολύ μεγάλο τμήμα της κοινωνίας η κατοικία δεν είναι πλέον απλώς μια δαπάνη, αλλά ένας παράγοντας που καθορίζει το εάν θα μπορέσει να καλύψει τις υπόλοιπες βασικές ανάγκες του.
Η στεγαστική κρίση δεν είναι μόνο πρόβλημα των ενοικίων
Υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια που συχνά παραβλέπεται στη δημόσια συζήτηση.
Σύμφωνα με τη Eurostat, την περίοδο 2010-2024 τα ενοίκια στην Ελλάδα μειώθηκαν συνολικά κατά 16%, ενώ ο γενικός πληθωρισμός αυξήθηκε κατά 20%.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η σημερινή στεγαστική κρίση είναι μικρότερη.
Αντίθετα, αποτυπώνει τη βαθιά διαφορά ανάμεσα στην πορεία των τιμών και στη δυνατότητα των νοικοκυριών να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες τους.
Η αγορά κατοικίας επηρεάζεται από την απόσταση ανάμεσα στα εισοδήματα, στις τιμές αγοράς, στα ενοίκια και στο διαθέσιμο στεγαστικό απόθεμα. Η ανάκαμψη των τιμών των ακινήτων, η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας και η περιορισμένη προσφορά προσιτής κατοικίας δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η πρόσβαση στη στέγη γίνεται ολοένα δυσκολότερη.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, στην έκθεση «Greece: Selected Issues» του 2026, εκτιμά ότι η διάμεση στεγαστική δαπάνη, συμπεριλαμβανομένων των στεγαστικών δανείων, ξεπέρασε το ένα τρίτο του διαθέσιμου εισοδήματος το 2025.
Εκτιμά επίσης ότι περίπου δύο στα πέντε νοικοκυριά αντιμετωπίζουν στεγαστική υπερεπιβάρυνση, δηλαδή δαπανούν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για τη στέγαση.
Πρόκειται για μια εξαιρετικά σοβαρή διαπίστωση: Όταν ένα νοικοκυριό διαθέτει το ένα τρίτο ή και περισσότερο του εισοδήματός του για να εξασφαλίσει στέγη, περιορίζονται δραστικά οι δυνατότητές του να αποταμιεύσει, να δημιουργήσει περιουσία ή να αντιμετωπίσει μια έκτακτη οικονομική ανάγκη.
Το εισοδηματικά ανώτερο 10% και η συγκέντρωση του πλούτου
Τα στοιχεία της ΕΚΤ για το σύνολο της Ευρωζώνης είναι αποκαλυπτικά.
Το μερίδιο του συνολικού καθαρού πλούτου που κατέχει το πλουσιότερο 10% των νοικοκυριών αυξήθηκε από 50,8% το 2010 σε 52,6% το 2014. Το φτωχότερο 50% είδε το αντίστοιχο μερίδιό του να μειώνεται από 6% σε 5,4%.
Το 2023, παρά τη μερική αποκατάσταση των απωλειών των φτωχότερων νοικοκυριών, το πλουσιότερο 10% εξακολουθούσε να κατέχει το 51,8% του συνολικού καθαρού πλούτου, δηλαδή περίπου μία ποσοστιαία μονάδα περισσότερο από το 2010.
Τα στοιχεία αυτά αφορούν την Ευρωζώνη συνολικά και όχι αποκλειστικά την Ελλάδα.
Ωστόσο, η ίδια μελέτη επιβεβαιώνει ότι η αύξηση των ανισοτήτων ήταν εντονότερη και πιο επίμονη στις έξι χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση δημόσιου χρέους, μεταξύ των οποίων βρίσκεται και η Ελλάδα.
Το πλουσιότερο τμήμα της κοινωνίας έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: διαθέτει περιουσιακά στοιχεία που μπορούν να αυξήσουν την αξία τους, αλλά και οικονομικά αποθέματα που επιτρέπουν την αντιμετώπιση των κρίσεων.
Η κατοχή ακινήτων, μετοχών και χρηματοοικονομικών προϊόντων προσφέρει δυνατότητες που δεν είναι διαθέσιμες στα νοικοκυριά που ζουν αποκλειστικά από τον μισθό τους.
Η ανάκαμψη της αγοράς ακινήτων αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Για τον ιδιοκτήτη που είχε τη δυνατότητα να διατηρήσει το ακίνητό του κατά τη διάρκεια της κρίσης, η μεταγενέστερη άνοδος των τιμών σήμαινε αύξηση της περιουσίας του. Για εκείνον που αναγκάστηκε να πουλήσει ή δεν είχε ποτέ κατοικία, η ίδια άνοδος σήμαινε υψηλότερο κόστος εισόδου στην αγορά.
Δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι κάθε μέλος του πλουσιότερου 10% κέρδισε από την κρίση.
Η ΕΚΤ, άλλωστε, καταγράφει ότι ο πληθωρισμός μείωσε την πραγματική αξία των περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων των καταθέσεων, των μετοχών και των ακινήτων.
Ωστόσο, τα εύπορα νοικοκυριά διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα διαφοροποίησης των επενδύσεών τους και απορρόφησης των οικονομικών κραδασμών.
Η ουσία είναι ότι η κατοχή περιουσίας δημιουργεί δυνατότητες συμμετοχής στην ανάκαμψη, ενώ η απουσία περιουσίας καθιστά το νοικοκυριό περισσότερο εξαρτημένο από το εισόδημα της εργασίας.
Ο πληθωρισμός ως μηχανισμός διεύρυνσης της φτώχειας
Η πληθωριστική κρίση του 2021-2023 ήρθε να επιβαρύνει μια κοινωνία που δεν είχε ακόμη αποκαταστήσει πλήρως τις απώλειες της προηγούμενης δεκαετίας.
Η ΕΚΤ διαπιστώνει ότι ο πληθωρισμός επιβάρυνε περισσότερο τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Το 2022, το κόστος του πληθωρισμού αντιστοιχούσε στο 12,28% του τρέχοντος εισοδήματος του φτωχότερου εισοδηματικού πεμπτημορίου, έναντι 5,69% για το πλουσιότερο.
Η διαφορά είναι ενδεικτική της άνισης επίδρασης της ακρίβειας.
Τα φτωχότερα νοικοκυριά δαπανούν μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους για τρόφιμα, ενέργεια και βασικά αγαθά. Δεν έχουν την πολυτέλεια να περιορίσουν εύκολα αυτές τις δαπάνες.
Η ΕΚΤ καταγράφει επίσης ότι το 73% των νοικοκυριών της Ευρωζώνης θεωρούσε πως οι οικονομικές ανισότητες είχαν αυξηθεί μετά την έναρξη της πληθωριστικής κρίσης.
Από όσους αντιλαμβάνονταν αύξηση των ανισοτήτων, το 93% ανέφερε το κόστος ζωής ως βασική αιτία και το 84% προσδιόριζε ειδικότερα τον πληθωρισμό.
Η σημασία αυτής της εξέλιξης για την Ελλάδα είναι ιδιαίτερη.
Η αύξηση των τιμών περιόρισε την πραγματική αγοραστική δύναμη μισθών και συντάξεων, ενώ η δυνατότητα αποταμίευσης περιορίστηκε ακόμη περισσότερο. Για τις οικογένειες που δεν διέθεταν οικονομικά αποθέματα, η κάλυψη των βασικών αναγκών έγινε ολοένα δυσκολότερη.
Ο πληθωρισμός δεν αύξησε απλώς το κόστος ζωής. Ενίσχυσε την οικονομική ανασφάλεια και περιόρισε τη δυνατότητα των φτωχότερων νοικοκυριών να ανακτήσουν τον πλούτο που είχαν χάσει κατά την προηγούμενη κρίση.
Η φτώχεια στην Ελλάδα: Η ανάκαμψη δεν έφθασε σε όλους
Τα στοιχεία της Eurostat για το 2025 δείχνουν ότι το 27,5% του ελληνικού πληθυσμού, δηλαδή περισσότεροι από ένας στους τέσσερις κατοίκους, βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Το αντίστοιχο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν 20,9%.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται μεταξύ των χωρών με τα υψηλότερα ποσοστά φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού στην ΕΕ.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η εικόνα της ενεργειακής φτώχειας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025, το 18,1% του πληθυσμού δήλωνε ότι αδυνατούσε να διατηρήσει την κατοικία του επαρκώς ζεστή. Στο φτωχότερο εισοδηματικό τμήμα το ποσοστό έφθανε το 35,9%.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η στεγαστική επιβάρυνση δεν περιορίζεται στην πληρωμή ενοικίου ή δανείου. Επεκτείνεται στο κόστος θέρμανσης, ψύξης και ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή σε δαπάνες απαραίτητες για αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.
Η φτώχεια, επομένως, δεν αποτυπώνεται μόνο στο εισόδημα που λαμβάνει κάποιος.
Αποτυπώνεται και στο πόσο από αυτό το εισόδημα απομένει μετά την πληρωμή της κατοικίας, των λογαριασμών και των βασικών αναγκών.
Η νέα στεγαστική ανισότητα και ο αποκλεισμός των νεότερων γενεών
Η ανάκαμψη της αγοράς κατοικίας δεν σημαίνει απαραίτητα και βελτίωση της πρόσβασης στη στέγη.
Για όσους διαθέτουν ήδη ακίνητη περιουσία, η αύξηση των τιμών ενισχύει την καθαρή τους περιουσία. Για όσους προσπαθούν να αγοράσουν την πρώτη τους κατοικία, όμως, η ίδια εξέλιξη αυξάνει το απαιτούμενο κεφάλαιο και δυσκολεύει την πρόσβαση στην ιδιοκατοίκηση.
Στην Ελλάδα, το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τους νέους και τα νοικοκυριά που δεν έχουν οικογενειακή περιουσία.
Η αύξηση του κόστους κατοικίας, σε συνδυασμό με τα εισοδήματα που δεν ακολουθούν αντίστοιχα την άνοδο των τιμών, δημιουργεί ένα ολοένα μεγαλύτερο χάσμα μεταξύ ιδιοκτητών και μη ιδιοκτητών.
Η κατοικία μετατρέπεται έτσι σε μηχανισμό μεταβίβασης οικονομικών ανισοτήτων από τη μία γενιά στην άλλη.
Όσοι κληρονομούν ακίνητη περιουσία ξεκινούν από σαφώς ευνοϊκότερη θέση, ενώ όσοι δεν διαθέτουν οικογενειακή περιουσία εξαρτώνται αποκλειστικά από το εισόδημά τους και την πρόσβασή τους στον τραπεζικό δανεισμό.
Η ανάκαμψη της οικονομίας δεν σημαίνει ανάκαμψη για όλους
Οι δύο μελέτες της ΕΚΤ, σε συνδυασμό με τα στοιχεία για την Ελλάδα, αναδεικνύουν μια σημαντική αντίφαση της ελληνικής οικονομικής πραγματικότητας.
Η οικονομία μπορεί να ανακάμπτει σε επίπεδο συνολικών δεικτών, αλλά η κατανομή του πλούτου και οι δυνατότητες των νοικοκυριών να συμμετέχουν σε αυτή την ανάκαμψη παραμένουν άνισες.
Η κρίση δημόσιου χρέους αποδυνάμωσε την περιουσιακή θέση μεγάλου μέρους της κοινωνίας.
Η πτώση της αγοράς ακινήτων επιδείνωσε τις ανισότητες, ενώ η μεταγενέστερη ανάκαμψη των τιμών κατοικίας δεν ωφέλησε εξίσου όσους είχαν χάσει την ιδιοκτησία τους ή δεν είχαν καταφέρει να αποκτήσουν κατοικία.
Στη συνέχεια, ο πληθωρισμός περιόρισε περισσότερο την αγοραστική δύναμη των χαμηλότερων εισοδημάτων, ενώ η άνοδος των επιτοκίων επιβάρυνε δυσανάλογα τους περισσότερο ευάλωτους δανειολήπτες.
Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιδιαίτερα σοβαρή στεγαστική ανισορροπία: το 36% του διαθέσιμου εισοδήματος κατευθύνεται στη στέγαση, το 43% του πληθυσμού
Για την Ελλάδα, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο αυξάνεται το ΑΕΠ ή πόσο ανεβαίνουν οι τιμές των ακινήτων. Είναι ποιοι έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν κατοικία, ποιοι μπορούν να αποταμιεύσουν, ποιοι συμμετέχουν στην αύξηση του πλούτου και ποιοι αναγκάζονται να διαθέτουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για να καλύψουν τις βασικές ανάγκες τους.
Η ανάκαμψη μιας οικονομίας δεν μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωμένη όταν αυξάνεται ο συνολικός πλούτος, αλλά ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας αδυνατεί να αποκτήσει περιουσία, να εξασφαλίσει αξιοπρεπή στέγη και να διατηρήσει την αγοραστική του δύναμη – το τέλος του «ελληνικού ονείρου».
www.bankingnews.gr
Πίσω από την ανάκαμψη των μακροοικονομικών δεικτών, την αύξηση του ΑΕΠ και τη βελτίωση της δημοσιονομικής εικόνας, διαμορφώθηκε μια βαθιά ανισορροπία στην κατανομή του πλούτου.
Η κατοικία, που για δεκαετίες αποτελούσε το βασικό περιουσιακό στοιχείο της ελληνικής μεσαίας τάξης, μετατράπηκε από παράγοντα οικονομικής ασφάλειας σε πηγή ανασφάλειας για ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας.
Ταυτόχρονα, ο πληθωρισμός περιόρισε την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, επιβαρύνοντας περισσότερο εκείνους που διέθεταν μικρότερες οικονομικές αντοχές και απομειώνοντας την αξία των αποταμιεύσεών τους.
Δύο σημαντικές μελέτες της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αναδεικνύουν τις διαστάσεις αυτής της εξέλιξης. Η πρώτη, «How the sovereign debt crisis shaped wealth inequality in the euro area», που δημοσιεύθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2026, εξετάζει τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της κρίσης δημόσιου χρέους στην κατανομή του πλούτου. Η δεύτερη, «The 2021-23 high inflation episode and inequality: insights from the Consumer Expectations Survey», που δημοσιεύθηκε στο Economic Bulletin της ΕΚΤ το 2025, αναλύει τον τρόπο με τον οποίο ο πληθωρισμός και η άνοδος των επιτοκίων επηρέασαν διαφορετικά τις κοινωνικές ομάδες.
Τα συμπεράσματα των δύο μελετών αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν συνδυαστούν με τα στοιχεία της Eurostat, της Τράπεζας της Ελλάδος, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για την ελληνική αγορά κατοικίας και τη φτώχεια.
Η έρευνα της ΕΚΤ «How the sovereign debt crisis shaped wealth inequality in the euro area», εδώ
Η κατάρρευση της αγοράς ακινήτων και η αποδυνάμωση της μεσαίας τάξης
Η κρίση δημόσιου χρέους που ξεκίνησε στην Ελλάδα το 2010 δεν είχε μόνο δημοσιονομικές και εργασιακές συνέπειες.
Επηρέασε καθοριστικά και την κατανομή του ιδιωτικού πλούτου.
Η ύφεση, η ανεργία, η μείωση των εισοδημάτων και η υποχώρηση των τιμών των ακινήτων προκάλεσαν σημαντικές απώλειες στην περιουσία των ελληνικών νοικοκυριών.
Η ΕΚΤ εντοπίζει την πτώση των τιμών κατοικιών ως τον σημαντικότερο παράγοντα αύξησης των ανισοτήτων καθαρού πλούτου κατά την περίοδο της κρίσης δημόσιου χρέους.
Ιδιαίτερα ευάλωτες αποδείχθηκαν οι οικογένειες που είχαν αγοράσει κατοικία με τραπεζικό δανεισμό.
Η αξία του ακινήτου τους μειωνόταν, ενώ η ονομαστική αξία του δανείου παρέμενε ουσιαστικά αμετάβλητη.
Έτσι, η καθαρή περιουσιακή τους θέση επιδεινωνόταν.
Η πορεία των τιμών των ακινήτων στην Ελλάδα αποτυπώνει το μέγεθος της ανατροπής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, ο δείκτης τιμών κατοικιών, με βάση το 2007 = 100, υποχώρησε περίπου στο 60 κατά την περίοδο 2016-2018.
Η κατάρρευση αυτή σήμαινε ότι μεγάλο μέρος της περιουσίας των ελληνικών οικογενειών έχασε την αξία του.
Η ανάκαμψη που ακολούθησε ήταν ισχυρή. Το 2025 οι τιμές των διαμερισμάτων αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 7,8%, ενώ το δεύτερο τρίμηνο του 2026 κατέγραψαν νέα ετήσια άνοδο 5,5%, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος.
Ο ονομαστικός δείκτης τιμών κατοικιών έχει πλέον ανακάμψει σε επίπεδα υψηλότερα από εκείνα του 2007.
Ωστόσο, η ανάκαμψη αυτή δεν ωφέλησε όλους.
Οι ιδιοκτήτες που διατήρησαν τα ακίνητά τους επωφελήθηκαν από την αύξηση της αξίας τους.
Αντίθετα, όσοι έχασαν την κατοικία τους, αναγκάστηκαν να πουλήσουν ή δεν είχαν ποτέ τη δυνατότητα να αποκτήσουν ακίνητη περιουσία, βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια ολοένα δυσκολότερη αγορά.
Η ίδια η ΕΚΤ επισημαίνει ότι στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση δημόσιου χρέους, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η μείωση της ιδιοκατοίκησης ήταν ένας από τους παράγοντες που διατήρησαν τις ανισότητες πλούτου σε υψηλά επίπεδα.
Όταν οι τιμές των ακινήτων άρχισαν να ανακάμπτουν, λιγότερα νοικοκυριά είχαν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν σε αυτή την αύξηση της περιουσίας.
Η Ελλάδα στην κορυφή της Ευρώπης στη στεγαστική επιβάρυνση
Η πραγματική διάσταση της ελληνικής στεγαστικής κρίσης αποτυπώνεται στα στοιχεία της Eurostat για το 2024.
Η Ελλάδα κατέγραψε το υψηλότερο ποσοστό στεγαστικής επιβάρυνσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το 36% του διαθέσιμου εισοδήματος των ελληνικών νοικοκυριών κατευθυνόταν κατά μέσο όρο στη στέγαση, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν μόλις 19%.
Η διαφορά είναι εντυπωσιακή: ένα ελληνικό νοικοκυριό διέθετε σχεδόν διπλάσιο ποσοστό του εισοδήματός του για τη στέγη σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το στοιχείο για τις καθυστερήσεις πληρωμών.
Το 2024, το 43% του πληθυσμού στην Ελλάδα ζούσε σε νοικοκυριά με καθυστερήσεις στην πληρωμή ενοικίου, στεγαστικού δανείου ή λογαριασμών κοινής ωφέλειας. Το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ ήταν μόλις 9%.
Η Ελλάδα ήταν η χώρα με το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη.
Επιπλέον, το ποσοστό αυτό είχε αυξηθεί από 31% το 2010 σε 43% το 2024, την ώρα που στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά είχε μειωθεί.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική για τους οικονομικά ευάλωτους.
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 37% του διαθέσιμου εισοδήματος των Ευρωπαίων που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας κατευθύνεται στη στέγαση.
Στην Ελλάδα, η συνολική στεγαστική επιβάρυνση είναι ήδη εξαιρετικά υψηλή, γεγονός που αφήνει πολύ μικρότερα περιθώρια για δαπάνες σε τρόφιμα, υγεία, εκπαίδευση και άλλες βασικές ανάγκες.
Το πρόβλημα επιβεβαιώνεται και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Σύμφωνα με την έκθεση για την Ελλάδα, το 28,9% του πληθυσμού διέθετε πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στεγαστικές δαπάνες το 2024, έναντι 8,2% στην ΕΕ. Για τους ενοικιαστές, το ποσοστό στεγαστικής υπερεπιβάρυνσης έφθανε το 37,4%.
Αυτό σημαίνει ότι για ένα πολύ μεγάλο τμήμα της κοινωνίας η κατοικία δεν είναι πλέον απλώς μια δαπάνη, αλλά ένας παράγοντας που καθορίζει το εάν θα μπορέσει να καλύψει τις υπόλοιπες βασικές ανάγκες του.
Η στεγαστική κρίση δεν είναι μόνο πρόβλημα των ενοικίων
Υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια που συχνά παραβλέπεται στη δημόσια συζήτηση.
Σύμφωνα με τη Eurostat, την περίοδο 2010-2024 τα ενοίκια στην Ελλάδα μειώθηκαν συνολικά κατά 16%, ενώ ο γενικός πληθωρισμός αυξήθηκε κατά 20%.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η σημερινή στεγαστική κρίση είναι μικρότερη.
Αντίθετα, αποτυπώνει τη βαθιά διαφορά ανάμεσα στην πορεία των τιμών και στη δυνατότητα των νοικοκυριών να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες τους.
Η αγορά κατοικίας επηρεάζεται από την απόσταση ανάμεσα στα εισοδήματα, στις τιμές αγοράς, στα ενοίκια και στο διαθέσιμο στεγαστικό απόθεμα. Η ανάκαμψη των τιμών των ακινήτων, η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας και η περιορισμένη προσφορά προσιτής κατοικίας δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η πρόσβαση στη στέγη γίνεται ολοένα δυσκολότερη.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, στην έκθεση «Greece: Selected Issues» του 2026, εκτιμά ότι η διάμεση στεγαστική δαπάνη, συμπεριλαμβανομένων των στεγαστικών δανείων, ξεπέρασε το ένα τρίτο του διαθέσιμου εισοδήματος το 2025.
Εκτιμά επίσης ότι περίπου δύο στα πέντε νοικοκυριά αντιμετωπίζουν στεγαστική υπερεπιβάρυνση, δηλαδή δαπανούν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για τη στέγαση.
Πρόκειται για μια εξαιρετικά σοβαρή διαπίστωση: Όταν ένα νοικοκυριό διαθέτει το ένα τρίτο ή και περισσότερο του εισοδήματός του για να εξασφαλίσει στέγη, περιορίζονται δραστικά οι δυνατότητές του να αποταμιεύσει, να δημιουργήσει περιουσία ή να αντιμετωπίσει μια έκτακτη οικονομική ανάγκη.
Το εισοδηματικά ανώτερο 10% και η συγκέντρωση του πλούτου
Τα στοιχεία της ΕΚΤ για το σύνολο της Ευρωζώνης είναι αποκαλυπτικά.
Το μερίδιο του συνολικού καθαρού πλούτου που κατέχει το πλουσιότερο 10% των νοικοκυριών αυξήθηκε από 50,8% το 2010 σε 52,6% το 2014. Το φτωχότερο 50% είδε το αντίστοιχο μερίδιό του να μειώνεται από 6% σε 5,4%.
Το 2023, παρά τη μερική αποκατάσταση των απωλειών των φτωχότερων νοικοκυριών, το πλουσιότερο 10% εξακολουθούσε να κατέχει το 51,8% του συνολικού καθαρού πλούτου, δηλαδή περίπου μία ποσοστιαία μονάδα περισσότερο από το 2010.
Τα στοιχεία αυτά αφορούν την Ευρωζώνη συνολικά και όχι αποκλειστικά την Ελλάδα.
Ωστόσο, η ίδια μελέτη επιβεβαιώνει ότι η αύξηση των ανισοτήτων ήταν εντονότερη και πιο επίμονη στις έξι χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση δημόσιου χρέους, μεταξύ των οποίων βρίσκεται και η Ελλάδα.
Το πλουσιότερο τμήμα της κοινωνίας έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: διαθέτει περιουσιακά στοιχεία που μπορούν να αυξήσουν την αξία τους, αλλά και οικονομικά αποθέματα που επιτρέπουν την αντιμετώπιση των κρίσεων.
Η κατοχή ακινήτων, μετοχών και χρηματοοικονομικών προϊόντων προσφέρει δυνατότητες που δεν είναι διαθέσιμες στα νοικοκυριά που ζουν αποκλειστικά από τον μισθό τους.
Η ανάκαμψη της αγοράς ακινήτων αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Για τον ιδιοκτήτη που είχε τη δυνατότητα να διατηρήσει το ακίνητό του κατά τη διάρκεια της κρίσης, η μεταγενέστερη άνοδος των τιμών σήμαινε αύξηση της περιουσίας του. Για εκείνον που αναγκάστηκε να πουλήσει ή δεν είχε ποτέ κατοικία, η ίδια άνοδος σήμαινε υψηλότερο κόστος εισόδου στην αγορά.
Δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι κάθε μέλος του πλουσιότερου 10% κέρδισε από την κρίση.
Η ΕΚΤ, άλλωστε, καταγράφει ότι ο πληθωρισμός μείωσε την πραγματική αξία των περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων των καταθέσεων, των μετοχών και των ακινήτων.
Ωστόσο, τα εύπορα νοικοκυριά διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα διαφοροποίησης των επενδύσεών τους και απορρόφησης των οικονομικών κραδασμών.
Η ουσία είναι ότι η κατοχή περιουσίας δημιουργεί δυνατότητες συμμετοχής στην ανάκαμψη, ενώ η απουσία περιουσίας καθιστά το νοικοκυριό περισσότερο εξαρτημένο από το εισόδημα της εργασίας.
Ο πληθωρισμός ως μηχανισμός διεύρυνσης της φτώχειας
Η πληθωριστική κρίση του 2021-2023 ήρθε να επιβαρύνει μια κοινωνία που δεν είχε ακόμη αποκαταστήσει πλήρως τις απώλειες της προηγούμενης δεκαετίας.
Η ΕΚΤ διαπιστώνει ότι ο πληθωρισμός επιβάρυνε περισσότερο τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Το 2022, το κόστος του πληθωρισμού αντιστοιχούσε στο 12,28% του τρέχοντος εισοδήματος του φτωχότερου εισοδηματικού πεμπτημορίου, έναντι 5,69% για το πλουσιότερο.
Η διαφορά είναι ενδεικτική της άνισης επίδρασης της ακρίβειας.
Τα φτωχότερα νοικοκυριά δαπανούν μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους για τρόφιμα, ενέργεια και βασικά αγαθά. Δεν έχουν την πολυτέλεια να περιορίσουν εύκολα αυτές τις δαπάνες.
Η ΕΚΤ καταγράφει επίσης ότι το 73% των νοικοκυριών της Ευρωζώνης θεωρούσε πως οι οικονομικές ανισότητες είχαν αυξηθεί μετά την έναρξη της πληθωριστικής κρίσης.
Από όσους αντιλαμβάνονταν αύξηση των ανισοτήτων, το 93% ανέφερε το κόστος ζωής ως βασική αιτία και το 84% προσδιόριζε ειδικότερα τον πληθωρισμό.
Η σημασία αυτής της εξέλιξης για την Ελλάδα είναι ιδιαίτερη.
Η αύξηση των τιμών περιόρισε την πραγματική αγοραστική δύναμη μισθών και συντάξεων, ενώ η δυνατότητα αποταμίευσης περιορίστηκε ακόμη περισσότερο. Για τις οικογένειες που δεν διέθεταν οικονομικά αποθέματα, η κάλυψη των βασικών αναγκών έγινε ολοένα δυσκολότερη.
Ο πληθωρισμός δεν αύξησε απλώς το κόστος ζωής. Ενίσχυσε την οικονομική ανασφάλεια και περιόρισε τη δυνατότητα των φτωχότερων νοικοκυριών να ανακτήσουν τον πλούτο που είχαν χάσει κατά την προηγούμενη κρίση.
Η φτώχεια στην Ελλάδα: Η ανάκαμψη δεν έφθασε σε όλους
Τα στοιχεία της Eurostat για το 2025 δείχνουν ότι το 27,5% του ελληνικού πληθυσμού, δηλαδή περισσότεροι από ένας στους τέσσερις κατοίκους, βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Το αντίστοιχο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν 20,9%.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται μεταξύ των χωρών με τα υψηλότερα ποσοστά φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού στην ΕΕ.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η εικόνα της ενεργειακής φτώχειας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025, το 18,1% του πληθυσμού δήλωνε ότι αδυνατούσε να διατηρήσει την κατοικία του επαρκώς ζεστή. Στο φτωχότερο εισοδηματικό τμήμα το ποσοστό έφθανε το 35,9%.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η στεγαστική επιβάρυνση δεν περιορίζεται στην πληρωμή ενοικίου ή δανείου. Επεκτείνεται στο κόστος θέρμανσης, ψύξης και ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή σε δαπάνες απαραίτητες για αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.
Η φτώχεια, επομένως, δεν αποτυπώνεται μόνο στο εισόδημα που λαμβάνει κάποιος.
Αποτυπώνεται και στο πόσο από αυτό το εισόδημα απομένει μετά την πληρωμή της κατοικίας, των λογαριασμών και των βασικών αναγκών.
Η νέα στεγαστική ανισότητα και ο αποκλεισμός των νεότερων γενεών
Η ανάκαμψη της αγοράς κατοικίας δεν σημαίνει απαραίτητα και βελτίωση της πρόσβασης στη στέγη.
Για όσους διαθέτουν ήδη ακίνητη περιουσία, η αύξηση των τιμών ενισχύει την καθαρή τους περιουσία. Για όσους προσπαθούν να αγοράσουν την πρώτη τους κατοικία, όμως, η ίδια εξέλιξη αυξάνει το απαιτούμενο κεφάλαιο και δυσκολεύει την πρόσβαση στην ιδιοκατοίκηση.
Στην Ελλάδα, το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τους νέους και τα νοικοκυριά που δεν έχουν οικογενειακή περιουσία.
Η αύξηση του κόστους κατοικίας, σε συνδυασμό με τα εισοδήματα που δεν ακολουθούν αντίστοιχα την άνοδο των τιμών, δημιουργεί ένα ολοένα μεγαλύτερο χάσμα μεταξύ ιδιοκτητών και μη ιδιοκτητών.
Η κατοικία μετατρέπεται έτσι σε μηχανισμό μεταβίβασης οικονομικών ανισοτήτων από τη μία γενιά στην άλλη.
Όσοι κληρονομούν ακίνητη περιουσία ξεκινούν από σαφώς ευνοϊκότερη θέση, ενώ όσοι δεν διαθέτουν οικογενειακή περιουσία εξαρτώνται αποκλειστικά από το εισόδημά τους και την πρόσβασή τους στον τραπεζικό δανεισμό.
Η ανάκαμψη της οικονομίας δεν σημαίνει ανάκαμψη για όλους
Οι δύο μελέτες της ΕΚΤ, σε συνδυασμό με τα στοιχεία για την Ελλάδα, αναδεικνύουν μια σημαντική αντίφαση της ελληνικής οικονομικής πραγματικότητας.
Η οικονομία μπορεί να ανακάμπτει σε επίπεδο συνολικών δεικτών, αλλά η κατανομή του πλούτου και οι δυνατότητες των νοικοκυριών να συμμετέχουν σε αυτή την ανάκαμψη παραμένουν άνισες.
Η κρίση δημόσιου χρέους αποδυνάμωσε την περιουσιακή θέση μεγάλου μέρους της κοινωνίας.
Η πτώση της αγοράς ακινήτων επιδείνωσε τις ανισότητες, ενώ η μεταγενέστερη ανάκαμψη των τιμών κατοικίας δεν ωφέλησε εξίσου όσους είχαν χάσει την ιδιοκτησία τους ή δεν είχαν καταφέρει να αποκτήσουν κατοικία.
Στη συνέχεια, ο πληθωρισμός περιόρισε περισσότερο την αγοραστική δύναμη των χαμηλότερων εισοδημάτων, ενώ η άνοδος των επιτοκίων επιβάρυνε δυσανάλογα τους περισσότερο ευάλωτους δανειολήπτες.
Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιδιαίτερα σοβαρή στεγαστική ανισορροπία: το 36% του διαθέσιμου εισοδήματος κατευθύνεται στη στέγαση, το 43% του πληθυσμού
Για την Ελλάδα, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο αυξάνεται το ΑΕΠ ή πόσο ανεβαίνουν οι τιμές των ακινήτων. Είναι ποιοι έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν κατοικία, ποιοι μπορούν να αποταμιεύσουν, ποιοι συμμετέχουν στην αύξηση του πλούτου και ποιοι αναγκάζονται να διαθέτουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για να καλύψουν τις βασικές ανάγκες τους.
Η ανάκαμψη μιας οικονομίας δεν μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωμένη όταν αυξάνεται ο συνολικός πλούτος, αλλά ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας αδυνατεί να αποκτήσει περιουσία, να εξασφαλίσει αξιοπρεπή στέγη και να διατηρήσει την αγοραστική του δύναμη – το τέλος του «ελληνικού ονείρου».
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών