Παρά τις μειώσεις και τις απαγορεύσεις, τα PBDEs συνεχίζουν να ανιχνεύονται σχεδόν παντού όπου οι επιστήμονες κοιτάζουν
Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν αόρατο λογαριασμό από το βιομηχανικό της παρελθόν.
Χημικές ουσίες που χρησιμοποιήθηκαν επί δεκαετίες για να εμποδίζουν πλαστικά, ηλεκτρονικές συσκευές, υφάσματα και έπιπλα να τυλίγονται στις φλόγες εξακολουθούν να ανιχνεύονται στο περιβάλλον, χρόνια μετά την επιβολή αυστηρών περιορισμών.
Πρόκειται για τους Polybrominated Diphenyl Ethers – PBDEs που εξελίχθηκε από «ασπίδα» κατά της φωτιάς σε μία από τις πιο επίμονες χημικές κληρονομιές της σύγχρονης Ευρώπης.
Μια νέα systematic review 181 επιστημονικών μελετών κατέγραψε PBDEs σε αέρα, νερό, εδάφη, ιζήματα, sewage sludge, χιόνι και πάγο σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Το βασικό συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: παρά τους κανονιστικούς περιορισμούς, η ρύπανση δεν έχει εξαφανιστεί.
Το χημικό «φάντασμα» που δεν πεθαίνει
Τα PBDEs χρησιμοποιήθηκαν ευρέως ως πρόσθετα επιβράδυνσης της καύσης σε καταναλωτικά προϊόντα και βιομηχανικά υλικά.
Το πρόβλημα βρίσκεται στη χημική τους αντοχή.
Ορισμένα PBDEs χαρακτηρίζονται ως Persistent Organic Pollutants – POPs: μπορούν να παραμένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα στο περιβάλλον, να μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις και να συσσωρεύονται μέσω της τροφικής αλυσίδας. Αρκετές μορφές τους έχουν ενταχθεί στη Σύμβαση της Στοκχόλμης για περιορισμό ή εξάλειψη.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη παγίδα.
Η απαγόρευση της νέας χρήσης ενός χημικού δεν σημαίνει ότι εξαφανίζονται τα εκατομμύρια προϊόντα που κατασκευάστηκαν όταν αυτό ήταν ακόμη νόμιμο.
Παλιά ηλεκτρονικά είδη, πλαστικά, έπιπλα κλπ μπορούν να λειτουργούν ως «δεξαμενές» που απελευθερώνουν σταδιακά τα χημικά όταν φθείρονται, πετιούνται, καταλήγουν σε χωματερές ή περνούν από διαδικασίες ανακύκλωσης.
Το δηλητήριο ταξιδεύει μέχρι την Aρκτική
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι τα PBDEs δεν περιορίζονται στις βιομηχανικές ζώνες όπου χρησιμοποιήθηκαν.
Η νέα μελέτη κατέγραψε μετρήσιμη παρουσία ακόμη και σε Άλπις και αρκτικά περιβάλλοντα, πολύ μακριά από τις βασικές πηγές εκπομπής.
Ορισμένες ελαφρύτερες ενώσεις μπορούν να περάσουν στην ατμόσφαιρα, να μετακινηθούν εκατοντάδες ή και χιλιάδες χιλιόμετρα και τελικά να εναποτεθούν σε ψυχρότερες περιοχές.
Με απλά λόγια: ένα χημικό που ξεκίνησε τη ζωή του μέσα σε ένα πλαστικό αντικείμενο σε μια ευρωπαϊκή πόλη μπορεί χρόνια αργότερα να καταλήξει στο χιόνι μιας απομακρυσμένης περιοχής του Βορρά.
Η ανακύκλωση μπορεί να επιστρέψει το πρόβλημα από την πίσω πόρτα
Ένας ακόμη πονοκέφαλος είναι η ανακύκλωση παλιών υλικών.
Εάν πλαστικό που κατασκευάστηκε πριν από δεκαετίες και περιέχει PBDEs περάσει χωρίς σωστό διαχωρισμό σε recycling streams, οι παλιές χημικές ουσίες μπορούν να βρεθούν ξανά μέσα σε νέα προϊόντα.
Έτσι δημιουργείται ένας παράδοξος κύκλος:
ένα χημικό απαγορεύεται — αλλά το υλικό που το περιέχει συνεχίζει να ανακυκλώνεται και να κυκλοφορεί.
Το Stockholm Convention αναγνωρίζει ακριβώς αυτή τη δυσκολία, καθώς η διαχείριση και εξάλειψη PBDEs που βρίσκονται ήδη μέσα σε παλαιά προϊόντα και απόβλητα παραμένει σημαντική πρόκληση.
Δεν αυξάνονται παντού — αλλά δεν φεύγουν
Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη επιστημονική λεπτομέρεια.
Η νέα ανάλυση δεν δείχνει ότι οι συγκεντρώσεις αυξάνονται παντού στην Ευρώπη. Αντίθετα, αρκετές επιμέρους μελέτες καταγράφουν πτωτικές τάσεις, ιδιαίτερα στον αέρα και σε ορισμένα εδάφη.
Το πραγματικό alarm βρίσκεται αλλού:
παρά τις μειώσεις και τις απαγορεύσεις, τα PBDEs συνεχίζουν να ανιχνεύονται σχεδόν παντού όπου οι επιστήμονες κοιτάζουν.
Η βιομηχανία σταμάτησε ή περιόρισε πολλά από αυτά τα χημικά.
Η φύση, όμως, δεν τα έχει ξεφορτωθεί.
Η Ευρώπη ζει με το χημικό παρελθόν της
Αυτό είναι και το πιο ανησυχητικό μήνυμα των 181 μελετών.
Τα PBDEs δεν αποτελούν απλώς ιστορία μιας παλιάς βιομηχανικής εποχής.
Είναι μια κρίση ρύπανσης που συνεχίζεται μέσα σε ποτάμια, λάσπη, εδάφη, παλιά προϊόντα, απορρίμματα και ανακυκλωμένα υλικά.
Από τις βιομηχανικές περιοχές της Κεντρικής Ευρώπης μέχρι τα απομακρυσμένα παγωμένα τοπία του Βορρά, η ίδια χημική υπογραφή εξακολουθεί να εμφανίζεται.
Και το μήνυμα των επιστημόνων είναι σκληρό:
ορισμένες από τις ουσίες που δημιουργήθηκαν για να μας προστατεύσουν από τη φωτιά αποδείχθηκαν τόσο ανθεκτικές, ώστε η Ευρώπη θα συνεχίσει να καθαρίζει τα ίχνη τους για πολλές ακόμη δεκαετίες.
www.bankingnews.gr
Χημικές ουσίες που χρησιμοποιήθηκαν επί δεκαετίες για να εμποδίζουν πλαστικά, ηλεκτρονικές συσκευές, υφάσματα και έπιπλα να τυλίγονται στις φλόγες εξακολουθούν να ανιχνεύονται στο περιβάλλον, χρόνια μετά την επιβολή αυστηρών περιορισμών.
Πρόκειται για τους Polybrominated Diphenyl Ethers – PBDEs που εξελίχθηκε από «ασπίδα» κατά της φωτιάς σε μία από τις πιο επίμονες χημικές κληρονομιές της σύγχρονης Ευρώπης.
Μια νέα systematic review 181 επιστημονικών μελετών κατέγραψε PBDEs σε αέρα, νερό, εδάφη, ιζήματα, sewage sludge, χιόνι και πάγο σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Το βασικό συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: παρά τους κανονιστικούς περιορισμούς, η ρύπανση δεν έχει εξαφανιστεί.
Το χημικό «φάντασμα» που δεν πεθαίνει
Τα PBDEs χρησιμοποιήθηκαν ευρέως ως πρόσθετα επιβράδυνσης της καύσης σε καταναλωτικά προϊόντα και βιομηχανικά υλικά.
Το πρόβλημα βρίσκεται στη χημική τους αντοχή.
Ορισμένα PBDEs χαρακτηρίζονται ως Persistent Organic Pollutants – POPs: μπορούν να παραμένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα στο περιβάλλον, να μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις και να συσσωρεύονται μέσω της τροφικής αλυσίδας. Αρκετές μορφές τους έχουν ενταχθεί στη Σύμβαση της Στοκχόλμης για περιορισμό ή εξάλειψη.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη παγίδα.
Η απαγόρευση της νέας χρήσης ενός χημικού δεν σημαίνει ότι εξαφανίζονται τα εκατομμύρια προϊόντα που κατασκευάστηκαν όταν αυτό ήταν ακόμη νόμιμο.
Παλιά ηλεκτρονικά είδη, πλαστικά, έπιπλα κλπ μπορούν να λειτουργούν ως «δεξαμενές» που απελευθερώνουν σταδιακά τα χημικά όταν φθείρονται, πετιούνται, καταλήγουν σε χωματερές ή περνούν από διαδικασίες ανακύκλωσης.
Το δηλητήριο ταξιδεύει μέχρι την Aρκτική
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι τα PBDEs δεν περιορίζονται στις βιομηχανικές ζώνες όπου χρησιμοποιήθηκαν.
Η νέα μελέτη κατέγραψε μετρήσιμη παρουσία ακόμη και σε Άλπις και αρκτικά περιβάλλοντα, πολύ μακριά από τις βασικές πηγές εκπομπής.
Ορισμένες ελαφρύτερες ενώσεις μπορούν να περάσουν στην ατμόσφαιρα, να μετακινηθούν εκατοντάδες ή και χιλιάδες χιλιόμετρα και τελικά να εναποτεθούν σε ψυχρότερες περιοχές.
Με απλά λόγια: ένα χημικό που ξεκίνησε τη ζωή του μέσα σε ένα πλαστικό αντικείμενο σε μια ευρωπαϊκή πόλη μπορεί χρόνια αργότερα να καταλήξει στο χιόνι μιας απομακρυσμένης περιοχής του Βορρά.
Η ανακύκλωση μπορεί να επιστρέψει το πρόβλημα από την πίσω πόρτα
Ένας ακόμη πονοκέφαλος είναι η ανακύκλωση παλιών υλικών.
Εάν πλαστικό που κατασκευάστηκε πριν από δεκαετίες και περιέχει PBDEs περάσει χωρίς σωστό διαχωρισμό σε recycling streams, οι παλιές χημικές ουσίες μπορούν να βρεθούν ξανά μέσα σε νέα προϊόντα.
Έτσι δημιουργείται ένας παράδοξος κύκλος:
ένα χημικό απαγορεύεται — αλλά το υλικό που το περιέχει συνεχίζει να ανακυκλώνεται και να κυκλοφορεί.
Το Stockholm Convention αναγνωρίζει ακριβώς αυτή τη δυσκολία, καθώς η διαχείριση και εξάλειψη PBDEs που βρίσκονται ήδη μέσα σε παλαιά προϊόντα και απόβλητα παραμένει σημαντική πρόκληση.
Δεν αυξάνονται παντού — αλλά δεν φεύγουν
Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη επιστημονική λεπτομέρεια.
Η νέα ανάλυση δεν δείχνει ότι οι συγκεντρώσεις αυξάνονται παντού στην Ευρώπη. Αντίθετα, αρκετές επιμέρους μελέτες καταγράφουν πτωτικές τάσεις, ιδιαίτερα στον αέρα και σε ορισμένα εδάφη.
Το πραγματικό alarm βρίσκεται αλλού:
παρά τις μειώσεις και τις απαγορεύσεις, τα PBDEs συνεχίζουν να ανιχνεύονται σχεδόν παντού όπου οι επιστήμονες κοιτάζουν.
Η βιομηχανία σταμάτησε ή περιόρισε πολλά από αυτά τα χημικά.
Η φύση, όμως, δεν τα έχει ξεφορτωθεί.
Η Ευρώπη ζει με το χημικό παρελθόν της
Αυτό είναι και το πιο ανησυχητικό μήνυμα των 181 μελετών.
Τα PBDEs δεν αποτελούν απλώς ιστορία μιας παλιάς βιομηχανικής εποχής.
Είναι μια κρίση ρύπανσης που συνεχίζεται μέσα σε ποτάμια, λάσπη, εδάφη, παλιά προϊόντα, απορρίμματα και ανακυκλωμένα υλικά.
Από τις βιομηχανικές περιοχές της Κεντρικής Ευρώπης μέχρι τα απομακρυσμένα παγωμένα τοπία του Βορρά, η ίδια χημική υπογραφή εξακολουθεί να εμφανίζεται.
Και το μήνυμα των επιστημόνων είναι σκληρό:
ορισμένες από τις ουσίες που δημιουργήθηκαν για να μας προστατεύσουν από τη φωτιά αποδείχθηκαν τόσο ανθεκτικές, ώστε η Ευρώπη θα συνεχίσει να καθαρίζει τα ίχνη τους για πολλές ακόμη δεκαετίες.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών