Η Alicia Garcia Herrero, επικεφαλής οικονομολόγος για την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού στη Natixis, σημείωσε ότι αυτό που επιδιώκει η Κίνα «μοιάζει λιγότερο με διεθνοποίηση ενός νομίσματος και περισσότερο με τη δημιουργία ενός εναλλακτικού νομισματικού συστήματος για τη διασυνοριακή χρήση του γιουάν»
Η ιστορία ξεκινά με θετικά αισθήματα και καταλήγει παγκόσμιος εφιάλτης: Πριν από μία δεκαετία, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) συμφώνησε να συμπεριλάβει το κινεζικό γιουάν στο «καλάθι» νομισμάτων που αποτελούν τη βάση των Ειδικών Τραβηκτικών Δικαιωμάτων (SDR).
Αυτό που σε κάποιους μπορεί να ακούγεται ως μια τεχνική λεπτομέρεια νομισματικής πολιτικής αποτέλεσε, στην πραγματικότητα, ένα γεγονός-ορόσημο: αναβαθμίζοντας το κινεζικό νόμισμα σε καθεστώς που μέχρι τότε απολάμβαναν μόνο το αμερικανικό δολάριο, το ευρώ, η βρετανική λίρα και το γιεν, η διεθνής κοινότητα έδωσε στην Κίνα μια μοναδική νομισματική πιστοποίηση.
Αυτό το εκμεταλλεύτηκε το Πεκίνο καθώς διατηρώντας αυστηρό έλεγχο στην κίνηση των κεφαλαίων και στην ισοτιμία του νομίσματος επέτεινε το πλεονέκτημά της Κίνας όσον αφορά τις εξαγωγές και βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση για την επόμενη χρηματοπιστωτική κρίση - όπου στην ουσία θα κρατά τη στροφιγγα της παγκόσμιας ρευστότητας.
Ωστόσο, ως προς τις μακροπρόθεσμες συνέπειες, η απόφαση του ΔΝΤ ήταν αμφιλεγόμενη και αποτέλεσε αντικείμενο έντονης συζήτησης ήδη από το 2016.
Σήμερα, ενισχύεται η αίσθηση ότι μπορεί να έβαλε τους σπόρους για ένα πιο κατακερματισμένο παγκόσμιο νομισματικό σύστημα.
Κρατώντας το καπάκι κλειστό – Η εκμετάλλευση του συστήματος και ο εξαγωγές
Παρά τη θέση της Κίνας ως ανερχόμενης εμπορικής δύναμης, το γιουάν το 2016 δεν είχε μεγαλύτερη σημασία από τα συναλλαγματικά αποθέματα σε καναδικό και το αυστραλιανό δολάριο.
Μεταξύ των διαπραγματεύσιμων νομισμάτων, η παρουσία του ήταν περιορισμένη.
Αυτό οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι το Πεκίνο διατηρούσε υπό αυστηρό έλεγχο τη ροή κεφαλαίων προς και από τη χώρα — και ασκούσε ακόμη αυστηρότερο έλεγχο στις κινήσεις του νομίσματος στις αγορές συναλλάγματος.
Δεν προκαλεί, επομένως, έκπληξη ότι η απόφαση να καταστεί το γιουάν ένα από τα βασικά νομίσματα του ΔΝΤ αντιμετωπίστηκε με σημαντικό σκεπτικισμό.
Έκτοτε, η Κίνα έχει γίνει ο μεγαλύτερος εξαγωγέας βιομηχανικών προϊόντων στον κόσμο και η χρήση του νομίσματός της για τη χρηματοδότηση και τον διακανονισμό του εμπορίου έχει εκτοξευθεί.
Το 2024, το ρενμίνμπι αντιστοιχούσε στο 27% του κινεζικού εμπορίου αγαθών και στο 32% του εμπορίου υπηρεσιών.
Ωστόσο, ο εντατικός έλεγχος του Πεκίνου πάνω στον λογαριασμό κεφαλαίων της χώρας έχει μειωθεί ελάχιστα, ενώ η ενσωμάτωση του γιουάν στις παγκόσμιες αγορές συναλλάγματος εξακολουθεί να είναι αυστηρά περιορισμένη.
Υπό τον ηγέτη της, Xi Jinping, η Κίνα έχει χρησιμοποιήσει αυτούς τους περιορισμούς για να κρατά τους εγχώριους πόρους «εγκλωβισμένους» στη χρηματοδότηση επενδυτικών προτεραιοτήτων, όπως η προηγμένη τεχνολογία, και για να περιορίζει την έκθεση στην παγκόσμια οικονομία που βασίζεται στο δολάριο, μειώνοντας έτσι την ευπάθεια της χώρας σε οικονομικές κυρώσεις.
Η προσέγγιση του Πεκίνου, όμως, έχει επίσης αυξήσει τις διεθνείς εντάσεις.
Άλλωστε, ένα συστηματικά υποτιμημένο ρενμίνμπι έχει συμβάλει στη διατήρηση του τεράστιου εμπορικού πλεονάσματος της Κίνας έναντι του υπόλοιπου κόσμου.
Η απόφαση του ΔΝΤ να προσθέσει το γιουάν στο καλάθι των SDR είχε ως στόχο να ενισχύσει τους δεσμούς του Ταμείου με μία από τις σημαντικότερες οικονομίες του κόσμου.
Ωστόσο, το γιουάν εντάχθηκε στο καλάθι ενώ η Κίνα εξακολουθούσε να λειτουργεί υπό ένα νομισματικό σύστημα που ήταν θεμελιωδώς διαφορετικό από τα πιο ανοικτά καθεστώτα που στήριζαν τα άλλα νομίσματα των SDR.
Παρόλα αυτά, το ΔΝΤ αποδέχθηκε το ρενμίνμπι εφαρμόζοντας μια γενναιόδωρη ερμηνεία του κατά πόσο το κινεζικό νόμισμα ήταν «χρησιμοποιήσιμο» στις διεθνείς συναλλαγές.
Η απόφαση αυτή βασίστηκε στην υπόθεση ότι η Κίνα θα χαλάρωνε τελικά τον έλεγχό της πάνω στο νόμισμα.
Περιορισμένη πρόοδος και.. στο βάθος η επίθεση στο δολάριο
Από το 2016, η κινεζική κυβέρνηση έχει λάβει ορισμένα μέτρα για τη μεταρρύθμιση του συστήματος ελέγχου κεφαλαίων.
Επιτρέπει ξένες επενδύσεις στις κινεζικές αγορές μετοχών και ομολόγων και έχει επιτρέψει περιορισμένες ροές κεφαλαίων Κινέζων επενδυτών προς ξένα περιουσιακά στοιχεία — κυρίως μέσω του Χονγκ Κονγκ.
Παράλληλα, ενθάρρυνε τις καταθέσεις σε γιουάν εκτός Κίνας, επέκτεινε τη χορήγηση δανείων σε γιουάν και επέβλεψε την έκδοση ομολόγων σε γιουάν εκτός της Κίνας.
Επιπλέον, το Πεκίνο έχει αρχίσει να προωθεί συστήματα διασυνοριακών πληρωμών βασισμένα στο ρενμίνμπι.
Ωστόσο, όλες αυτές οι μεταρρυθμίσεις, που πραγματοποιούνται στο όνομα της «διεθνοποίησης» του νομίσματος, εξακολουθούν να βρίσκονται σταθερά υπό τον έλεγχο του Πεκίνου.
Στα τέλη του 2024, μόλις 3,8% των διεθνών πληρωμών — μια ευρύτερη κατηγορία από τη χρηματοδότηση και τον διακανονισμό του εμπορίου — πραγματοποιούνταν σε ρενμίνμπι.
Και σε ό,τι αφορά τα συναλλαγματικά αποθέματα των κυβερνήσεων, που αποτελούν πραγματικό μέτρο της θέσης ενός νομίσματος στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, το κινεζικό νόμισμα ήταν τον Ιούλιο μόλις το έκτο μεγαλύτερο αποθεματικό νόμισμα.
Με περίπου 2% των συνολικών αποθεμάτων, βρίσκεται πίσω όχι μόνο από τα άλλα τέσσερα νομίσματα των SDR, αλλά και από το καναδικό δολάριο, το οποίο δεν περιλαμβάνεται στο καλάθι των SDR.
Και το ποσοστό αυτό έχει παραμείνει σχεδόν αμετάβλητο από το 2016.
Αυτό σημαίνει ότι το ρενμίνμπι είναι πολύ λιγότερο ενσωματωμένο στην παγκόσμια οικονομία από τα άλλα νομίσματα των SDR.
Ο Bastian von Beschwitz, επικεφαλής των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών στο Συμβούλιο των Διοικητών της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, έγραψε το 2024 ότι η διαχείριση της συναλλαγματικής ισοτιμίας και οι έλεγχοι κεφαλαίων του Πεκίνου «εξακολουθούν να περιορίζουν την ευρύτερη χρήση του γιουάν και την ελκυστικότητα των περιουσιακών στοιχείων σε ρενμίνμπι», με αποτέλεσμα το νόμισμα να «παραμένει ένα νόμισμα ειδικής χρήσης» στις διεθνείς συναλλαγές.
Αυτό έχει αφήσει το γιουάν σε μια ασυνήθιστη θέση: είναι ένα νόμισμα με αυξανόμενη διεθνή εμβέλεια, αλλά ο διασυνοριακός του ρόλος εξακολουθεί να ελέγχεται στενά από την Κίνα.
Σε σημείωμά της τον περασμένο μήνα, η Alicia Garcia Herrero, επικεφαλής οικονομολόγος για την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού στη Natixis, έγραψε ότι αυτό που επιδιώκει η Κίνα «μοιάζει λιγότερο με διεθνοποίηση ενός νομίσματος και περισσότερο με τη δημιουργία ενός εναλλακτικού νομισματικού συστήματος για τη διασυνοριακή χρήση του γιουάν».
Αμφισβητήσιμοι ορισμοί για τη χρήση του κινεζικού νομίσματος
Αυτό απέχει σημαντικά από αυτό που οραματιζόταν το ΔΝΤ όταν αποφάσισε να συμπεριλάβει το γιουάν στο καλάθι των SDR.
Όταν το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ ανακοίνωσε την απόφαση τον Σεπτέμβριο του 2016, επικαλέστηκε την πρόοδο της Κίνας στη μεταρρύθμιση των «νομισματικών, συναλλαγματικών και χρηματοπιστωτικών συστημάτων» της, υποστηρίζοντας ότι η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων θα «οδηγούσε σε ένα πιο ισχυρό διεθνές νομισματικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα».
Δύο ανώτερα στελέχη του ΔΝΤ προχώρησαν ακόμη περισσότερο, δηλώνοντας ότι το Ταμείο είχε κρίνει πως το γιουάν ήταν «ελεύθερα χρησιμοποιήσιμο», συνδέοντας την κρίση αυτή με τον αυξανόμενο ρόλο του στο παγκόσμιο εμπόριο και με μια «σημαντική αύξηση της διεθνούς χρήσης και διαπραγμάτευσης» του νομίσματος.
Κοιτάζοντας πίσω, όμως, αυτή η διατύπωση δεν άντεξε στη δοκιμασία του χρόνου — και η χρήση του όρου «ελεύθερα χρησιμοποιήσιμο» δεν ήταν τόσο απλή όσο φαινόταν.
Αυτό που παρουσιάστηκε στο κοινό ως μια ευρεία επιδοκιμασία των κινεζικών πολιτικών ήταν, στην πραγματικότητα, μια πολύ στενότερη τεχνική κρίση.
Σε έγγραφο του 2015 που περιέγραφε τον οδικό χάρτη για την ένταξη του γιουάν, το ΔΝΤ ανέφερε ότι η διαπίστωση πως ένα νόμισμα είναι «ελεύθερα χρησιμοποιήσιμο» θα βασιζόταν στο κατά πόσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την «κάλυψη ανάγκης στο ισοζύγιο πληρωμών».
Η ερμηνεία του ΔΝΤ θα «καθοδηγούνταν αποκλειστικά» από έναν σκοπό που προβλέπεται στο Καταστατικό του οργανισμού: κατά πόσο το νόμισμα μπορεί να λειτουργήσει ως «αναπόσπαστο στοιχείο του πλαισίου» που επιτρέπει στο ΔΝΤ να παρέχει «προσωρινή βοήθεια στο ισοζύγιο πληρωμών».
Το ίδιο κριτήριο ίσχυε και για τα άλλα νομίσματα του καλαθιού των SDR.
Η διαφορά ήταν ότι, σε αντίθεση με την Κίνα, τα άλλα νομίσματα διέθεταν ήδη ανοικτούς λογαριασμούς κεφαλαίων και διαπραγματεύονταν ευρέως στις χρηματοπιστωτικές αγορές όταν εντάχθηκαν στο καλάθι.
Με απλά λόγια, η απόφαση του ΔΝΤ βασίστηκε σε ένα στενό ερώτημα: Μπορούσε το γιουάν, όπως το δολάριο, το ευρώ, το γιεν και η βρετανική λίρα, να χρησιμοποιηθεί εύκολα για τη χρηματοδότηση των δανείων έκτακτης ανάγκης του ΔΝΤ και να αποκτηθεί από τις χώρες που δανείζονται προκειμένου να τα αποπληρώσουν;
Σε ό,τι αφορά την ευρύτερη παγκόσμια χρήση του νομίσματος, το ΔΝΤ εξέφραζε την προσδοκία ότι η ένταξη στο καλάθι θα «στήριζε περαιτέρω την ήδη αυξανόμενη διεθνή χρήση και διαπραγμάτευση του ρενμίνμπι».
Η απειλή του παγκόσμιου νομισματικού κατακερματισμού και η επόμενη κρίση
Ωστόσο, η χρηματοδότηση σε γιουάν από ξένες κυβερνήσεις και επιχειρήσεις — συμπεριλαμβανομένων κινεζικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται εκτός Κίνας — έχει αυξηθεί μόνο μέτρια.
Η αξία των ομολόγων και δανείων σε γιουάν που εκδόθηκαν στην Κίνα και στο εξωτερικό από αυτές τις οντότητες τριπλασιάστηκε κατά την πενταετία έως τον Μάρτιο του 2026, φτάνοντας σε επίπεδο-ρεκόρ σχεδόν 150 δισ. δολαρίων φέτος.
Ωστόσο, το συνολικό ποσό σε γιουάν παραμένει ένα μικρό κλάσμα των 14 τρισ. δολαρίων πιστώσεων σε δολάρια που βρίσκονταν εκτός των ΗΠΑ στα τέλη του 2025.
Παρά το γεγονός ότι οι εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές σε ρενμίνμπι αυξήθηκαν πέρυσι σχεδόν στο 9% του συνόλου των συναλλαγών συναλλάγματος, το μερίδιο του νομίσματος στα επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητο.
Στην πιο πρόσφατη αξιολόγησή του για την κινεζική οικονομία, το ΔΝΤ αναγνώρισε αυτό το χάσμα, σημειώνοντας ότι «εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια στην ευρεία υιοθέτηση» του ρενμίνμπι και ότι «οι υπεράκτιες αγορές RMB στερούνται βάθους και ρευστότητας, ενώ η έλλειψη ασφαλών περιουσιακών στοιχείων σε RMB με παγκόσμια προσβασιμότητα εμποδίζει τη λειτουργία του RMB ως αποθεματικού αξίας».
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή το Πεκίνο εξακολουθεί να περιορίζει τις κινήσεις του νομίσματος στις αγορές συναλλάγματος.
Το ΔΝΤ εκτίμησε πρόσφατα ότι το νόμισμα ήταν υποτιμημένο κατά 17,3% έως 25,3%.
Αυτό, με τη σειρά του, έχει συμβάλει στην εκτίναξη των κινεζικών εξαγωγών, παρέχοντας μια κρίσιμη πηγή ανάπτυξης καθώς η κινεζική οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις από την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων, την επιβράδυνση των επενδύσεων και την κατακόρυφη πτώση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης.
Η προσέγγιση της Κίνας απέναντι στο ρενμίνμπι, επομένως, δεν αποτελεί απλώς επιλογή εσωτερικής πολιτικής.
Αποτελεί παράγοντα που συμβάλλει στη συνεχιζόμενη διαδικασία παγκόσμιου οικονομικού κατακερματισμού.
Εάν αυτός ο κατακερματισμός συνεχιστεί, η επόμενη χρηματοπιστωτική κρίση θα μπορούσε να δημιουργήσει μια πρωτοφανή πρόκληση για την παγκόσμια νομισματική τάξη.
Εάν μια αμερικανική κυβέρνηση δεν μπορούσε ή δεν ήθελε να παράσχει τη ρευστότητα σε δολάρια που απαιτείται για την αντιμετώπιση μιας τέτοιας κρίσης, η Κίνα θα μπορούσε να αποκτήσει σημαντική επιρροή.
Μια απότομη αύξηση της ζήτησης για ρευστότητα σε γιουαν θα μπορούσε να δώσει στο Πεκίνο ένα νέο σημείο ασφυκτικού ελέγχου στην παγκόσμια ρευστότητα, ανάλογο με εκείνο που έχει δημιουργήσει στον τομέα των κρίσιμων ορυκτών.
Οι χώρες που αντιμετωπίζουν χρηματοπιστωτικές δυσκολίες θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με ένα πολιτικό ή οικονομικό τίμημα προκειμένου να αποκτήσουν πρόσβαση στο κινεζικό νόμισμα.
Εντείνοντας την πίεση στο νομισματικό σύστημα
Δεν υπάρχει εύκολη λύση σε αυτό το πρόβλημα.
Όποιες κι αν είναι οι απόψεις των κυβερνήσεων για τον τρόπο με τον οποίο το Πεκίνο έχει εκμεταλλευτεί το διεθνές σύστημα, είναι μάλλον απίθανο να υπάρξει σημαντική υποστήριξη για την απομάκρυνση του γιουάν από το καλάθι των SDR, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξανόμενης οικονομικής αβεβαιότητας.
Αυτό που απομένει είναι η δύναμη της δημόσιας πίεσης και της πολιτικής επιρροής.
Το ΔΝΤ επανεξετάζει τα βάρη των νομισμάτων στο καλάθι κάθε πέντε χρόνια, με την επόμενη αξιολόγηση να αναμένεται να ολοκληρωθεί έως τον Ιούλιο του 2027.
Το Ταμείο θα πρέπει να χρησιμοποιήσει αυτή την ευκαιρία για να χαράξει έναν οδικό χάρτη που θα καθορίζει τα βήματα που πρέπει να κάνει η Κίνα προκειμένου να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις — ιδίως με το άνοιγμα του λογαριασμού κεφαλαίων της.
Το ΔΝΤ θα πρέπει επίσης να ενισχύσει τη διατύπωση στο Καταστατικό του σχετικά με τις απαιτήσεις για ένα «ελεύθερα χρησιμοποιήσιμο» νόμισμα.
Η Ομάδα των G7, την προεδρία της οποίας θα έχει του χρόνου η αμερικανική κυβέρνηση, θα πρέπει να ενισχύσει αυτές τις εκκλήσεις.
Ο Xi Jinping πραγματοποιεί αυτή την περίοδο ένα από τα πιο εκτεταμένα ταξίδια του στο εξωτερικό εδώ και χρόνια — συμπεριλαμβανομένης μιας συνόδου κορυφής με τον Αμερικανό πρόεδρο Donald Trump αυτόν τον μήνα — επιδιώκοντας να σηματοδοτήσει τη δέσμευση της Κίνας στην παγκόσμια τάξη.
Τώρα θα ήταν η κατάλληλη στιγμή για το Πεκίνο να αποδείξει στην πράξη τη δέσμευσή του στη διαφύλαξη της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής σταθερότητας - αλλά μάλλον είναι ο λύκος ανάμεσα στα πρόβατα...
www.bankingnews.gr
Αυτό που σε κάποιους μπορεί να ακούγεται ως μια τεχνική λεπτομέρεια νομισματικής πολιτικής αποτέλεσε, στην πραγματικότητα, ένα γεγονός-ορόσημο: αναβαθμίζοντας το κινεζικό νόμισμα σε καθεστώς που μέχρι τότε απολάμβαναν μόνο το αμερικανικό δολάριο, το ευρώ, η βρετανική λίρα και το γιεν, η διεθνής κοινότητα έδωσε στην Κίνα μια μοναδική νομισματική πιστοποίηση.
Αυτό το εκμεταλλεύτηκε το Πεκίνο καθώς διατηρώντας αυστηρό έλεγχο στην κίνηση των κεφαλαίων και στην ισοτιμία του νομίσματος επέτεινε το πλεονέκτημά της Κίνας όσον αφορά τις εξαγωγές και βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση για την επόμενη χρηματοπιστωτική κρίση - όπου στην ουσία θα κρατά τη στροφιγγα της παγκόσμιας ρευστότητας.
Ωστόσο, ως προς τις μακροπρόθεσμες συνέπειες, η απόφαση του ΔΝΤ ήταν αμφιλεγόμενη και αποτέλεσε αντικείμενο έντονης συζήτησης ήδη από το 2016.
Σήμερα, ενισχύεται η αίσθηση ότι μπορεί να έβαλε τους σπόρους για ένα πιο κατακερματισμένο παγκόσμιο νομισματικό σύστημα.
Κρατώντας το καπάκι κλειστό – Η εκμετάλλευση του συστήματος και ο εξαγωγές
Παρά τη θέση της Κίνας ως ανερχόμενης εμπορικής δύναμης, το γιουάν το 2016 δεν είχε μεγαλύτερη σημασία από τα συναλλαγματικά αποθέματα σε καναδικό και το αυστραλιανό δολάριο.
Μεταξύ των διαπραγματεύσιμων νομισμάτων, η παρουσία του ήταν περιορισμένη.
Αυτό οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι το Πεκίνο διατηρούσε υπό αυστηρό έλεγχο τη ροή κεφαλαίων προς και από τη χώρα — και ασκούσε ακόμη αυστηρότερο έλεγχο στις κινήσεις του νομίσματος στις αγορές συναλλάγματος.
Δεν προκαλεί, επομένως, έκπληξη ότι η απόφαση να καταστεί το γιουάν ένα από τα βασικά νομίσματα του ΔΝΤ αντιμετωπίστηκε με σημαντικό σκεπτικισμό.
Έκτοτε, η Κίνα έχει γίνει ο μεγαλύτερος εξαγωγέας βιομηχανικών προϊόντων στον κόσμο και η χρήση του νομίσματός της για τη χρηματοδότηση και τον διακανονισμό του εμπορίου έχει εκτοξευθεί.
Το 2024, το ρενμίνμπι αντιστοιχούσε στο 27% του κινεζικού εμπορίου αγαθών και στο 32% του εμπορίου υπηρεσιών.
Ωστόσο, ο εντατικός έλεγχος του Πεκίνου πάνω στον λογαριασμό κεφαλαίων της χώρας έχει μειωθεί ελάχιστα, ενώ η ενσωμάτωση του γιουάν στις παγκόσμιες αγορές συναλλάγματος εξακολουθεί να είναι αυστηρά περιορισμένη.
Υπό τον ηγέτη της, Xi Jinping, η Κίνα έχει χρησιμοποιήσει αυτούς τους περιορισμούς για να κρατά τους εγχώριους πόρους «εγκλωβισμένους» στη χρηματοδότηση επενδυτικών προτεραιοτήτων, όπως η προηγμένη τεχνολογία, και για να περιορίζει την έκθεση στην παγκόσμια οικονομία που βασίζεται στο δολάριο, μειώνοντας έτσι την ευπάθεια της χώρας σε οικονομικές κυρώσεις.
Η προσέγγιση του Πεκίνου, όμως, έχει επίσης αυξήσει τις διεθνείς εντάσεις.
Άλλωστε, ένα συστηματικά υποτιμημένο ρενμίνμπι έχει συμβάλει στη διατήρηση του τεράστιου εμπορικού πλεονάσματος της Κίνας έναντι του υπόλοιπου κόσμου.
Η απόφαση του ΔΝΤ να προσθέσει το γιουάν στο καλάθι των SDR είχε ως στόχο να ενισχύσει τους δεσμούς του Ταμείου με μία από τις σημαντικότερες οικονομίες του κόσμου.
Ωστόσο, το γιουάν εντάχθηκε στο καλάθι ενώ η Κίνα εξακολουθούσε να λειτουργεί υπό ένα νομισματικό σύστημα που ήταν θεμελιωδώς διαφορετικό από τα πιο ανοικτά καθεστώτα που στήριζαν τα άλλα νομίσματα των SDR.
Παρόλα αυτά, το ΔΝΤ αποδέχθηκε το ρενμίνμπι εφαρμόζοντας μια γενναιόδωρη ερμηνεία του κατά πόσο το κινεζικό νόμισμα ήταν «χρησιμοποιήσιμο» στις διεθνείς συναλλαγές.
Η απόφαση αυτή βασίστηκε στην υπόθεση ότι η Κίνα θα χαλάρωνε τελικά τον έλεγχό της πάνω στο νόμισμα.
Περιορισμένη πρόοδος και.. στο βάθος η επίθεση στο δολάριο
Από το 2016, η κινεζική κυβέρνηση έχει λάβει ορισμένα μέτρα για τη μεταρρύθμιση του συστήματος ελέγχου κεφαλαίων.
Επιτρέπει ξένες επενδύσεις στις κινεζικές αγορές μετοχών και ομολόγων και έχει επιτρέψει περιορισμένες ροές κεφαλαίων Κινέζων επενδυτών προς ξένα περιουσιακά στοιχεία — κυρίως μέσω του Χονγκ Κονγκ.
Παράλληλα, ενθάρρυνε τις καταθέσεις σε γιουάν εκτός Κίνας, επέκτεινε τη χορήγηση δανείων σε γιουάν και επέβλεψε την έκδοση ομολόγων σε γιουάν εκτός της Κίνας.
Επιπλέον, το Πεκίνο έχει αρχίσει να προωθεί συστήματα διασυνοριακών πληρωμών βασισμένα στο ρενμίνμπι.
Ωστόσο, όλες αυτές οι μεταρρυθμίσεις, που πραγματοποιούνται στο όνομα της «διεθνοποίησης» του νομίσματος, εξακολουθούν να βρίσκονται σταθερά υπό τον έλεγχο του Πεκίνου.
Στα τέλη του 2024, μόλις 3,8% των διεθνών πληρωμών — μια ευρύτερη κατηγορία από τη χρηματοδότηση και τον διακανονισμό του εμπορίου — πραγματοποιούνταν σε ρενμίνμπι.
Και σε ό,τι αφορά τα συναλλαγματικά αποθέματα των κυβερνήσεων, που αποτελούν πραγματικό μέτρο της θέσης ενός νομίσματος στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, το κινεζικό νόμισμα ήταν τον Ιούλιο μόλις το έκτο μεγαλύτερο αποθεματικό νόμισμα.
Με περίπου 2% των συνολικών αποθεμάτων, βρίσκεται πίσω όχι μόνο από τα άλλα τέσσερα νομίσματα των SDR, αλλά και από το καναδικό δολάριο, το οποίο δεν περιλαμβάνεται στο καλάθι των SDR.
Και το ποσοστό αυτό έχει παραμείνει σχεδόν αμετάβλητο από το 2016.
Αυτό σημαίνει ότι το ρενμίνμπι είναι πολύ λιγότερο ενσωματωμένο στην παγκόσμια οικονομία από τα άλλα νομίσματα των SDR.
Ο Bastian von Beschwitz, επικεφαλής των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών στο Συμβούλιο των Διοικητών της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, έγραψε το 2024 ότι η διαχείριση της συναλλαγματικής ισοτιμίας και οι έλεγχοι κεφαλαίων του Πεκίνου «εξακολουθούν να περιορίζουν την ευρύτερη χρήση του γιουάν και την ελκυστικότητα των περιουσιακών στοιχείων σε ρενμίνμπι», με αποτέλεσμα το νόμισμα να «παραμένει ένα νόμισμα ειδικής χρήσης» στις διεθνείς συναλλαγές.
Αυτό έχει αφήσει το γιουάν σε μια ασυνήθιστη θέση: είναι ένα νόμισμα με αυξανόμενη διεθνή εμβέλεια, αλλά ο διασυνοριακός του ρόλος εξακολουθεί να ελέγχεται στενά από την Κίνα.
Σε σημείωμά της τον περασμένο μήνα, η Alicia Garcia Herrero, επικεφαλής οικονομολόγος για την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού στη Natixis, έγραψε ότι αυτό που επιδιώκει η Κίνα «μοιάζει λιγότερο με διεθνοποίηση ενός νομίσματος και περισσότερο με τη δημιουργία ενός εναλλακτικού νομισματικού συστήματος για τη διασυνοριακή χρήση του γιουάν».
Αμφισβητήσιμοι ορισμοί για τη χρήση του κινεζικού νομίσματος
Αυτό απέχει σημαντικά από αυτό που οραματιζόταν το ΔΝΤ όταν αποφάσισε να συμπεριλάβει το γιουάν στο καλάθι των SDR.
Όταν το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ ανακοίνωσε την απόφαση τον Σεπτέμβριο του 2016, επικαλέστηκε την πρόοδο της Κίνας στη μεταρρύθμιση των «νομισματικών, συναλλαγματικών και χρηματοπιστωτικών συστημάτων» της, υποστηρίζοντας ότι η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων θα «οδηγούσε σε ένα πιο ισχυρό διεθνές νομισματικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα».
Δύο ανώτερα στελέχη του ΔΝΤ προχώρησαν ακόμη περισσότερο, δηλώνοντας ότι το Ταμείο είχε κρίνει πως το γιουάν ήταν «ελεύθερα χρησιμοποιήσιμο», συνδέοντας την κρίση αυτή με τον αυξανόμενο ρόλο του στο παγκόσμιο εμπόριο και με μια «σημαντική αύξηση της διεθνούς χρήσης και διαπραγμάτευσης» του νομίσματος.
Κοιτάζοντας πίσω, όμως, αυτή η διατύπωση δεν άντεξε στη δοκιμασία του χρόνου — και η χρήση του όρου «ελεύθερα χρησιμοποιήσιμο» δεν ήταν τόσο απλή όσο φαινόταν.
Αυτό που παρουσιάστηκε στο κοινό ως μια ευρεία επιδοκιμασία των κινεζικών πολιτικών ήταν, στην πραγματικότητα, μια πολύ στενότερη τεχνική κρίση.
Σε έγγραφο του 2015 που περιέγραφε τον οδικό χάρτη για την ένταξη του γιουάν, το ΔΝΤ ανέφερε ότι η διαπίστωση πως ένα νόμισμα είναι «ελεύθερα χρησιμοποιήσιμο» θα βασιζόταν στο κατά πόσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την «κάλυψη ανάγκης στο ισοζύγιο πληρωμών».
Η ερμηνεία του ΔΝΤ θα «καθοδηγούνταν αποκλειστικά» από έναν σκοπό που προβλέπεται στο Καταστατικό του οργανισμού: κατά πόσο το νόμισμα μπορεί να λειτουργήσει ως «αναπόσπαστο στοιχείο του πλαισίου» που επιτρέπει στο ΔΝΤ να παρέχει «προσωρινή βοήθεια στο ισοζύγιο πληρωμών».
Το ίδιο κριτήριο ίσχυε και για τα άλλα νομίσματα του καλαθιού των SDR.
Η διαφορά ήταν ότι, σε αντίθεση με την Κίνα, τα άλλα νομίσματα διέθεταν ήδη ανοικτούς λογαριασμούς κεφαλαίων και διαπραγματεύονταν ευρέως στις χρηματοπιστωτικές αγορές όταν εντάχθηκαν στο καλάθι.
Με απλά λόγια, η απόφαση του ΔΝΤ βασίστηκε σε ένα στενό ερώτημα: Μπορούσε το γιουάν, όπως το δολάριο, το ευρώ, το γιεν και η βρετανική λίρα, να χρησιμοποιηθεί εύκολα για τη χρηματοδότηση των δανείων έκτακτης ανάγκης του ΔΝΤ και να αποκτηθεί από τις χώρες που δανείζονται προκειμένου να τα αποπληρώσουν;
Σε ό,τι αφορά την ευρύτερη παγκόσμια χρήση του νομίσματος, το ΔΝΤ εξέφραζε την προσδοκία ότι η ένταξη στο καλάθι θα «στήριζε περαιτέρω την ήδη αυξανόμενη διεθνή χρήση και διαπραγμάτευση του ρενμίνμπι».
Η απειλή του παγκόσμιου νομισματικού κατακερματισμού και η επόμενη κρίση
Ωστόσο, η χρηματοδότηση σε γιουάν από ξένες κυβερνήσεις και επιχειρήσεις — συμπεριλαμβανομένων κινεζικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται εκτός Κίνας — έχει αυξηθεί μόνο μέτρια.
Η αξία των ομολόγων και δανείων σε γιουάν που εκδόθηκαν στην Κίνα και στο εξωτερικό από αυτές τις οντότητες τριπλασιάστηκε κατά την πενταετία έως τον Μάρτιο του 2026, φτάνοντας σε επίπεδο-ρεκόρ σχεδόν 150 δισ. δολαρίων φέτος.
Ωστόσο, το συνολικό ποσό σε γιουάν παραμένει ένα μικρό κλάσμα των 14 τρισ. δολαρίων πιστώσεων σε δολάρια που βρίσκονταν εκτός των ΗΠΑ στα τέλη του 2025.
Παρά το γεγονός ότι οι εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές σε ρενμίνμπι αυξήθηκαν πέρυσι σχεδόν στο 9% του συνόλου των συναλλαγών συναλλάγματος, το μερίδιο του νομίσματος στα επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητο.
Στην πιο πρόσφατη αξιολόγησή του για την κινεζική οικονομία, το ΔΝΤ αναγνώρισε αυτό το χάσμα, σημειώνοντας ότι «εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια στην ευρεία υιοθέτηση» του ρενμίνμπι και ότι «οι υπεράκτιες αγορές RMB στερούνται βάθους και ρευστότητας, ενώ η έλλειψη ασφαλών περιουσιακών στοιχείων σε RMB με παγκόσμια προσβασιμότητα εμποδίζει τη λειτουργία του RMB ως αποθεματικού αξίας».
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή το Πεκίνο εξακολουθεί να περιορίζει τις κινήσεις του νομίσματος στις αγορές συναλλάγματος.
Το ΔΝΤ εκτίμησε πρόσφατα ότι το νόμισμα ήταν υποτιμημένο κατά 17,3% έως 25,3%.
Αυτό, με τη σειρά του, έχει συμβάλει στην εκτίναξη των κινεζικών εξαγωγών, παρέχοντας μια κρίσιμη πηγή ανάπτυξης καθώς η κινεζική οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις από την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων, την επιβράδυνση των επενδύσεων και την κατακόρυφη πτώση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης.
Η προσέγγιση της Κίνας απέναντι στο ρενμίνμπι, επομένως, δεν αποτελεί απλώς επιλογή εσωτερικής πολιτικής.
Αποτελεί παράγοντα που συμβάλλει στη συνεχιζόμενη διαδικασία παγκόσμιου οικονομικού κατακερματισμού.
Εάν αυτός ο κατακερματισμός συνεχιστεί, η επόμενη χρηματοπιστωτική κρίση θα μπορούσε να δημιουργήσει μια πρωτοφανή πρόκληση για την παγκόσμια νομισματική τάξη.
Εάν μια αμερικανική κυβέρνηση δεν μπορούσε ή δεν ήθελε να παράσχει τη ρευστότητα σε δολάρια που απαιτείται για την αντιμετώπιση μιας τέτοιας κρίσης, η Κίνα θα μπορούσε να αποκτήσει σημαντική επιρροή.
Μια απότομη αύξηση της ζήτησης για ρευστότητα σε γιουαν θα μπορούσε να δώσει στο Πεκίνο ένα νέο σημείο ασφυκτικού ελέγχου στην παγκόσμια ρευστότητα, ανάλογο με εκείνο που έχει δημιουργήσει στον τομέα των κρίσιμων ορυκτών.
Οι χώρες που αντιμετωπίζουν χρηματοπιστωτικές δυσκολίες θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με ένα πολιτικό ή οικονομικό τίμημα προκειμένου να αποκτήσουν πρόσβαση στο κινεζικό νόμισμα.
Εντείνοντας την πίεση στο νομισματικό σύστημα
Δεν υπάρχει εύκολη λύση σε αυτό το πρόβλημα.
Όποιες κι αν είναι οι απόψεις των κυβερνήσεων για τον τρόπο με τον οποίο το Πεκίνο έχει εκμεταλλευτεί το διεθνές σύστημα, είναι μάλλον απίθανο να υπάρξει σημαντική υποστήριξη για την απομάκρυνση του γιουάν από το καλάθι των SDR, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξανόμενης οικονομικής αβεβαιότητας.
Αυτό που απομένει είναι η δύναμη της δημόσιας πίεσης και της πολιτικής επιρροής.
Το ΔΝΤ επανεξετάζει τα βάρη των νομισμάτων στο καλάθι κάθε πέντε χρόνια, με την επόμενη αξιολόγηση να αναμένεται να ολοκληρωθεί έως τον Ιούλιο του 2027.
Το Ταμείο θα πρέπει να χρησιμοποιήσει αυτή την ευκαιρία για να χαράξει έναν οδικό χάρτη που θα καθορίζει τα βήματα που πρέπει να κάνει η Κίνα προκειμένου να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις — ιδίως με το άνοιγμα του λογαριασμού κεφαλαίων της.
Το ΔΝΤ θα πρέπει επίσης να ενισχύσει τη διατύπωση στο Καταστατικό του σχετικά με τις απαιτήσεις για ένα «ελεύθερα χρησιμοποιήσιμο» νόμισμα.
Η Ομάδα των G7, την προεδρία της οποίας θα έχει του χρόνου η αμερικανική κυβέρνηση, θα πρέπει να ενισχύσει αυτές τις εκκλήσεις.
Ο Xi Jinping πραγματοποιεί αυτή την περίοδο ένα από τα πιο εκτεταμένα ταξίδια του στο εξωτερικό εδώ και χρόνια — συμπεριλαμβανομένης μιας συνόδου κορυφής με τον Αμερικανό πρόεδρο Donald Trump αυτόν τον μήνα — επιδιώκοντας να σηματοδοτήσει τη δέσμευση της Κίνας στην παγκόσμια τάξη.
Τώρα θα ήταν η κατάλληλη στιγμή για το Πεκίνο να αποδείξει στην πράξη τη δέσμευσή του στη διαφύλαξη της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής σταθερότητας - αλλά μάλλον είναι ο λύκος ανάμεσα στα πρόβατα...
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών